Shloka 4

मृदज्भा झर्झरा भेरय: पणवानकगोमुखा: । आडब्बराश्न शड्खाश्न दुन्दुभ्यश्ष महास्वना:,भारत! सुशिक्षित एवं कुशल वादक अत्यन्त हर्षमें भरकर मृदंग, झाँझ, भेरी, पणव, आनक, गोमुख, आउडम्बर, शंख और बड़े जोरसे बजनेवाली दुन्दुभियाँ तथा दूसरे प्रकारके वाद्योंको भी बजाने लगे

sañjaya uvāca | mṛdaṅgā jharjharā bheryaḥ paṇavānakagomukhāḥ | āḍambarāś ca śaṅkhāś ca dundubhyaś ca mahāsvanāḥ ||

मृदङ्गाश्च झर्झराश्च भेर्यः पणवानकगोमुखाः । आडम्बराश्च शङ्खाश्च दुन्दुभ्यश्च महास्वनाः॥

मृदङ्गाःmṛdaṅga drums
मृदङ्गाः:
Karta
TypeNoun
Rootमृदङ्ग
FormMasculine, Nominative, Plural
झर्झराःcymbals/jhañjharā instruments
झर्झराः:
Karta
TypeNoun
Rootझर्झर
FormFeminine, Nominative, Plural
भेर्यःkettledrums (bherīs)
भेर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootभेरी
FormFeminine, Nominative, Plural
पणवाःpaṇava drums
पणवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपणव
FormMasculine, Nominative, Plural
आनकाःānaka drums
आनकाः:
Karta
TypeNoun
Rootआनक
FormMasculine, Nominative, Plural
गोमुखाःgomukha horns (cow-faced horns)
गोमुखाः:
Karta
TypeNoun
Rootगोमुख
FormMasculine, Nominative, Plural
आडम्बराःāḍambara instruments (a kind of drum)
आडम्बराः:
Karta
TypeNoun
Rootआडम्बर
FormMasculine, Nominative, Plural
शङ्खाःconches
शङ्खाः:
Karta
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Nominative, Plural
दुन्दुभ्यःdundubhi drums
दुन्दुभ्यः:
Karta
TypeNoun
Rootदुन्दुभि
FormFeminine, Nominative, Plural
महास्वनाःvery loud-sounding
महास्वनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहास्वन
FormFeminine, Nominative, Plural
भारतO Bhārata
भारत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
mṛdaṅga
J
jharjharā
B
bhērī
P
paṇava
Ā
ānaka
G
gomukha
Ā
āḍambara
Ś
śaṅkha
D
dundubhi

Educational Q&A

The verse highlights how sound and spectacle can mobilize collective feeling—here, joy and excitement are harnessed to intensify the momentum toward battle. It implicitly cautions that enthusiasm, when yoked to war, can amplify conflict even without explicit moral reflection.

Sañjaya describes musicians and attendants sounding many kinds of drums, horns, and conches at great volume. The scene functions as a martial prelude, signaling heightened readiness and the swelling energy of the forces on the battlefield.