Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyāya 64 — Omens, Conch Signals, and Arjuna’s Assault on the Elephant Division

महर्षिलोग उनके ऊपर प्रसन्न होकर उनके कार्योका अनुमोदन करते हुए कहते थे कि असंख्य दक्षिणा देनेवाले राजा अम्बरीष जैसा यज्ञ कर रहे हैं, वैसा न तो पहलेके राजाओंने किया और न आगे कोई करेंगे ।। स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌,वैत्य सृंजय! वे पूर्वोक्त चारों कल्याणकारी गुणोंमें तुमसे बढ़-चढ़कर थे और तुम्हारे पुत्रकी अपेक्षा भी अधिक पुण्यात्मा थे। जब वे भी जीवित न रह सके, तब दूसरोंकी तो बात ही क्‍या है? अतः तुम यज्ञ और दान-दक्षिणासे रहित अपने पुत्रके लिये शोक न करो। ऐसा नारदजीने कहा

nārada uvāca | sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā | putrāt puṇyataras tubhyaṃ mā putram anutapyathāḥ || ayajvān amadākṣiṇyam aśrī śraity ety udāharat, vaitya sṛñjaya! ve pūrvokta cāro kalyāṇakārī guṇeṣuṃ tvayā vardhamānāḥ, putrāt api puṇyātmatarāḥ | yadā te ’pi jīvituṃ na śekuḥ, anyeṣāṃ tu kathāiva kā | ataḥ putraṃ prati śokaṃ mā kṛthāḥ, yajña-dāna-dakṣiṇā-rahitam iti ||

नारद उवाच—स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया। पुत्रात् पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः॥ अयज्वानमदाक्षिण्यम्—अतः शोकं परित्यज।

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
चेत्if
चेत्:
TypeIndeclinable
Rootचेत्
ममारdied
ममार:
TypeVerb
Rootमृ
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
सृञ्जयO Sṛñjaya
सृञ्जय:
TypeNoun
Rootसृञ्जय
FormMasculine, Vocative, Singular
चतुर्भद्रतरःmore auspicious in four ways / possessing fourfold greater auspiciousness
चतुर्भद्रतरः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्भद्र
FormMasculine, Nominative, Singular, Comparative
तरःmore (comparative marker)
तरः:
TypeAdjective
Rootतर (तरा-प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular, Comparative (suffix)
त्वयाthan you / by you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Feminine, Instrumental, Singular
पुत्रात्than (your) son / from the son
पुत्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Ablative, Singular
पुण्यतरःmore virtuous
पुण्यतरः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormMasculine, Nominative, Singular, Comparative
तुभ्यम्to you / for you
तुभ्यम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Feminine, Dative, Singular
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
FormProhibitive particle
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुतप्यथाःdo not grieve / do not lament
अनुतप्यथाः:
TypeVerb
Rootअनु-तप्
FormImperative, 2, Singular, Atmanepada
अयज्वानम्one who does not sacrifice
अयज्वानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअ-यज्वन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अदाक्षिण्यम्absence of gifts/fees (dakṣiṇā)
अदाक्षिण्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootअ-दाक्षिण्य
FormNeuter, Accusative, Singular
अश्रिmisfortune / ill-luck (reading uncertain)
अश्रि:
Karta
TypeNoun
Rootअश्रि
FormFeminine, Nominative, Singular
श्रैतिattains / befalls (reading uncertain)
श्रैति:
TypeVerb
Rootश्रि/श्रै (uncertain; likely √श्रि with present formation)
FormPresent, 3, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उदाहरत्said / uttered
उदाहरत्:
TypeVerb
Rootउद्-आ-हृ
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उदाहरत्said / declared
उदाहरत्:
TypeVerb
Rootउद्-आ-हृ
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
सृञ्जयO Sṛñjaya
सृञ्जय:
TypeNoun
Rootसृञ्जय
FormMasculine, Vocative, Singular

नारद उवाच

N
Narada
S
Sṛñjaya
S
son of Sṛñjaya (unnamed here)
T
the four more-auspicious persons (unnamed here)