Shloka 18
अभिमन्यु-पराक्रमवर्णनम्
Abhimanyu’s Prowess and the Duḥśāsana Engagement
Devanagari script
चापमण्डलमेवास्य विस्फुरद् दिक्ष्वदृश्यत । सुदीप्तस्य शरत्काले सवितुर्मण्डलं यथा,जैसे शरद्-ऋतुमें अत्यन्त प्रकाशित होनेवाले सूर्यदेवका मण्डल दृष्टिगोचर होता है, उसी प्रकार अभिमन्युका मण्डलाकार धनुष ही सम्पूर्ण दिशाओंमें उद्भधासित होता दिखायी देता था
Translation
चापमण्डलमेवास्य विस्फुरद् दिक्ष्वदृश्यत। सुदीप्तस्य शरत्काले सवितुर्मण्डलं यथा॥
Word by Word
चापमण्डलम्the circle/orb of the bow
चापमण्डलम्:
Karta
TypeNoun
Rootचाप-मण्डल
FormNeuter, Nominative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अस्यof him (of Abhimanyu)
अस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
विस्फुरत्flashing/quivering
विस्फुरत्:
TypeAdjective
Rootविस्फुर्
FormNeuter, Nominative, Singular, Shatru (present active participle)
दिक्षुin the directions
दिक्षु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Locative, Plural
अदृश्यतwas seen/appeared
अदृश्यत:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Atmanepada, Passive (impersonal sense: 'was seen')
सुदीप्तस्यof the very bright (sun)
सुदीप्तस्य:
TypeAdjective
Rootसुदीप्त
FormMasculine, Genitive, Singular
शरत्कालेin the autumn season
शरत्काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशरत्-काल
FormMasculine, Locative, Singular
सवितुःof the Sun (Savitar)
सवितुः:
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
मण्डलम्orb/disc
मण्डलम्:
Karta
TypeNoun
Rootमण्डल
FormNeuter, Nominative, Singular
यथाas/just like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes