Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

रथचिह्नवर्णनम् / Description of Chariot Standards and Allied Advances

(समरेषु तु निर्दिष्टा: पाण्डवा: कृष्णबान्धवा: । ह्वीमन्त: शत्रुमरणे निपुणा: पुण्यलक्षणा: ।। बहव: पार्थिवा राजंस्तेषां वशगता रणे । मावमंस्था: पाण्डवांस्त्वं नारायणपुरोगमान्‌ ।।) राजन! पाण्डवोंके सहायक बन्धु श्रीकृष्ण हैं। वे उन्हें युद्धविषयक कर्तव्यका निर्देश किया करते हैं। वे लज्जाशील, शत्रुओंको मारनेकी कलामें निपुण तथा पवित्र लक्षणोंसे युक्त हैं। रणभूमिमें बहुत-से भूपाल उनके वशमें आ चुके हैं। अतः भगवान्‌ नारायण जिनके अगुआ हैं, उन पाण्डवोंकी तुम अवहेलना न करो। एकायनगता होते पीडयेयुर्यतव्रतम्‌ । अरक्ष्यमाणं शलभा यथा दीपं मुमूर्षव:,ये सब एक रास्तेपर चल रहे हैं। यदि व्रत और नियमका पालन करनेवाले द्रोणाचार्यकी रक्षा न की गयी तो ये उन्हें उसी प्रकार पीड़ा देंगे, जैसे मरनेकी इच्छावाले पतंग दीपकको बुझा देनेकी चेष्टा करते हैं

rājan! pāṇḍavānāṃ sahāyakabandhuḥ śrīkṛṣṇaḥ; sa teṣāṃ yuddhaviṣayakaṃ kartavyaṃ nirdiśati. te hrīmantaḥ śatrumaraṇe nipuṇāḥ puṇyalakṣaṇāś ca. raṇabhūmau bahavaḥ pārthivā rājan teṣāṃ vaśagatāḥ. ataḥ nārāyaṇapurogamān pāṇḍavān tvaṃ māvamamsthāḥ. ekāyanagatā hīme pīḍayeyur yatavratam; arakṣyamāṇaṃ śalabhā yathā dīpaṃ mumūrṣavaḥ.

कर्ण उवाच—राजन्, पाण्डवाः कृष्णबान्धवाः; स तान् युद्धधर्मेषु नित्यं निर्दिशति । ह्रीमन्तः शत्रुनिधने निपुणाः पुण्यलक्षणाः ॥ बहवः पार्थिवा राजन् तेषां वशगता रणे । मा त्वं पाण्डवानवमंस्थाः नारायणपुरोगमान् ॥ एकायनगताः सर्वे यतव्रतं द्रोणमपीडयेयुः । अरक्ष्यमाणं शलभा यथा दीपं मुमूर्षवः ॥

समरेषुin battles
समरेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
Formmasculine, locative, plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
निर्दिष्टाःinstructed/assigned
निर्दिष्टाः:
TypeAdjective
Rootनिर्दिष्ट
Formmasculine, nominative, plural
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formmasculine, nominative, plural
कृष्णबान्धवाःhaving Krishna as kinsman/ally
कृष्णबान्धवाः:
TypeNoun
Rootकृष्ण-बान्धव
Formmasculine, nominative, plural
ह्रीमान्तःmodest/shamefaced
ह्रीमान्तः:
TypeAdjective
Rootह्रीमत्
Formmasculine, nominative, plural
शत्रुमरणेin the killing of enemies
शत्रुमरणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशत्रु-मरण
Formneuter, locative, singular
निपुणाःskilled
निपुणाः:
TypeAdjective
Rootनिपुण
Formmasculine, nominative, plural
पुण्यलक्षणाःendowed with auspicious marks
पुण्यलक्षणाः:
TypeAdjective
Rootपुण्य-लक्षण
Formmasculine, nominative, plural
बहवःmany
बहवः:
TypeAdjective
Rootबहु
Formmasculine, nominative, plural
पार्थिवाःkings
पार्थिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
Formmasculine, nominative, plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, vocative, singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, genitive, plural
वशगताःcome under control/subdued
वशगताः:
TypeAdjective
Rootवशगत
Formmasculine, nominative, plural
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
Formneuter, locative, singular
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
अवमंस्थाःdisrespect/insult
अवमंस्थाः:
TypeVerb
Rootअव-मन्/मंह् (अवमंस्थ्)
Formimperative, 2nd, singular, parasmaipada
पाण्डवान्the Pandavas
पाण्डवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formmasculine, accusative, plural
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootत्वद्
Formnominative, singular
नारायणपुरोगमान्having Narayana in front/at the head
नारायणपुरोगमान्:
TypeAdjective
Rootनारायण-पुरोगम
Formmasculine, accusative, plural
एकायनगताःgone on one course/united in one path
एकायनगताः:
Karta
TypeAdjective
Rootएकायन-गत
Formmasculine, nominative, plural
भवेत्would be/might be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
Formoptative, 3rd, singular, parasmaipada
पीडयेयुःthey would torment/afflict
पीडयेयुः:
TypeVerb
Rootपीड्
Formoptative, 3rd, plural, parasmaipada
यतव्रतम्one of restrained vows (self-controlled)
यतव्रतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootयत-व्रत
Formmasculine, accusative, singular
अरक्ष्यमाणम्not being protected
अरक्ष्यमाणम्:
TypeAdjective
Rootअ-रक्ष्यमाण
Formmasculine, accusative, singular
शलभाःmoths
शलभाः:
Karta
TypeNoun
Rootशलभ
Formmasculine, nominative, plural
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
दीपम्a lamp
दीपम्:
Karma
TypeNoun
Rootदीप
Formmasculine, accusative, singular
मुमूर्षवःwishing to die
मुमूर्षवः:
TypeAdjective
Rootमुमूर्षु
Formmasculine, nominative, plural

कर्ण उवाच

K
Karna
D
Duryodhana
P
Pandavas
S
Shri Krishna
N
Narayana
D
Dronacharya
K
kings (pārthivāḥ)
B
battlefield (raṇa/raṇabhūmi)
M
moths (śalabhāḥ)
L
lamp (dīpa)

Educational Q&A

Do not underestimate a righteous and well-led opponent: ethical restraint (hrī), disciplined purpose (ekāyana), and wise counsel—especially when backed by divine leadership (Nārāyaṇa/Kṛṣṇa)—can make a force formidable. Strategically, a commander like Droṇa must be protected; otherwise concentrated attackers will overwhelm him, as moths rush a lamp despite the danger.

Karna addresses Duryodhana, emphasizing that the Pāṇḍavas are guided by Kṛṣṇa and have already subdued many kings. He urges Duryodhana not to scorn them and warns that if Droṇa is left without adequate protection, the united Pāṇḍava side will press him relentlessly, illustrated by the moth-and-lamp simile.