Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

ते रात्रौ कृतकर्माण: श्रान्ता: सूर्यस्य तेजसा । क्षुत्पिपासापरीताज विसंज्ञा बहवो5भवन्‌,वे सभी रातमें युद्ध करके थक गये थे। फिर सबरेरे सूर्यकी धूप लगनेसे उनके अंग- अंगमें भूख-प्यास व्याप्त हो गयी, जिससे बहुतेरे सैनिक अपनी सुध-बुध खो बैठे

te rātrau kṛtakarmāṇaḥ śrāntāḥ sūryasya tejasā | kṣutpipāsāparītāś ca visaṃjñā bahavo 'bhavan |

ते रात्रौ कृतकर्माणः श्रान्ताः सूर्यस्य तेजसा । क्षुत्पिपासापरीताश्च विसंज्ञा बहवोऽभवन् ॥

तेthey/those (men)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Locative, Singular
कृतकर्माणःhaving done their work/deeds (having fought)
कृतकर्माणः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतकर्मन्
FormMasculine, Nominative, Plural
श्रान्ताःexhausted
श्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रान्त
FormMasculine, Nominative, Plural
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Genitive, Singular
तेजसाby (its) heat/brilliance
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
क्षुत्hunger
क्षुत्:
Karta
TypeNoun
Rootक्षुत्
FormFeminine, Nominative, Singular
पिपासाthirst
पिपासा:
Karta
TypeNoun
Rootपिपासा
FormFeminine, Nominative, Singular
परीताःovercome/afflicted (by)
परीताः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरीत
FormMasculine, Nominative, Plural
विसंज्ञाःunconscious/senseless
विसंज्ञाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविसंज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
बहवःmany
बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
अभवन्became/were
अभवन्:
Karta
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
T
the sun (Sūrya)
S
soldiers/warriors

Educational Q&A

The verse underscores the ethical reality that war inflicts bodily and mental collapse: beyond heroism and strategy, hunger, thirst, heat, and exhaustion can strip people of agency and awareness, revealing the profound human cost of violence.

Sañjaya reports that after fighting all night, the troops are worn out; with the sun’s heat, hunger and thirst spread through them, and many soldiers faint or become senseless.