Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

महद्िः समरे तस्मिन्नन्योन्यमभिजषघ्नतु: । विपुलै: पर्वताग्रैश्न नानाधातुभिराचितै:,भारत! तत्पश्चात्‌ वे एक-दूसरेपर नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करने लगे। लोहेके परिघ, शूल, गदा, मुसल, मुद्गर, पिनाक, खड्ग, तोमर, प्रास, कम्पन, तीखे नाराच, भलल, बाण, चक्र, फरसे, लोहेकी गोली, भिन्दिपाल, गोशीर्ष, उलूखल, बड़ी-बड़ी शाखाओंवाले उखाड़े हुए नाना प्रकारके वृक्ष--शमी, पीलु, कदम्ब, चम्पा, इंगुद, बेर, विकसित कोविदार, पलाश, अरिमेद, बड़े-बड़े पाकड़, बरगद और पीपल--इन सबके द्वारा उस महासमरमें वे एक-दूसरेपर चोट करने लगे। नाना प्रकारकी धातुओंसे व्याप्त विशाल पर्वतशिखरोंद्वारा भी वे परस्पर आघात करते थे

sañjaya uvāca | mahadbhir samare tasminn anyonyam abhijaghnatuḥ | vipulaiḥ parvatāgraiś ca nānādhātubhir ācitaiḥ |

सञ्जय उवाच—तस्मिन् महति समरे तौ परस्परं तीव्रं जघ्नतुः; नानाधातुभिराचितैर्विपुलैः पर्वतशिखरैश्चान्योन्यमभ्याहनताम्। ततः परं नानाविधैरस्त्रशस्त्रैः परस्परं वर्षमिव प्रावर्षयताम्; परिघैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्मुद्गरैः खड्गैस्तोमरैः प्रासैः तीक्ष्णैर्नाराचैर्भल्लैर्बाणैश्चक्रैः परशुभिः, आयसगोलकैर्भिन्दिपालैर्गोशीर्षैरुलूखलैश्च; उन्मूलितैश्च बहुशाखिभिर्विविधैर्वृक्षैः शमीपीलुकदम्बचम्पेङ्गुदबेरकोविदारपलाशारिमेदपाकडवटाश्वत्थादिभिः—एभिः सर्वैः तौ तस्मिन् महासमरे परस्परं प्राहरताम्।

महद्भिःwith great (ones)
महद्भिः:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अन्योन्यम्each other / mutually
अन्योन्यम्:
Karma
TypeAdverbial (from pronoun/adjective)
Rootअन्योन्य
Formtrue
अभिजघ्नतुःthe two struck / smote
अभिजघ्नतुः:
Karta
TypeVerb
Rootहन् (जघ्न-)
FormImperfect (Lan), Third, Dual, Parasmaipada
विपुलैःwith huge
विपुलैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविपुल
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
पर्वताग्रैःwith mountain-peaks/summits
पर्वताग्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootपर्वताग्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
नानाvarious
नाना:
TypeIndeclinable
Rootनाना
Formtrue
धातुभिःwith minerals/metals
धातुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootधातु
FormMasculine, Instrumental, Plural
आचितैःfilled/covered (with)
आचितैः:
TypeAdjective (PPP)
Rootआचित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun (vocative)
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
battle (samara)
M
mountain-peaks (parvatāgrāḥ)
M
minerals/ores (dhātu)

Educational Q&A

The verse highlights how war can strip away restraint and proportionality: when anger and desperation dominate, even nature (mountain-peaks) is turned into an instrument of harm. Implicitly, it warns that unchecked violence tends to escalate beyond conventional limits, obscuring dharma and humane conduct.

Sañjaya describes an intense phase of combat in which the opposing fighters strike each other repeatedly, using enormous, mineral-laden mountain-peaks as weapons—an image of extreme, almost cataclysmic warfare.