Shloka 30
इन्द्र और बलिके समान महापराक्रमी वे दोनों अत्यन्त मायावी राक्षस अपनी मायाओंद्वारा एक-दूसरेसे बढ़ जानेकी चेष्टा करते हुए परस्पर युद्ध कर रहे थे ।। पावकाम्बुनिधी भूत्वा पुनर्गरुडतक्षकौ । पुनर्मेघमहावातौ पुनर्वज़महाचलौ,एकने आग बनकर आक्रमण किया तो दूसरेने महासागर बनकर उसे बुझा दिया। इसी प्रकार एक तक्षक नाग बना तो दूसरा गरुड़।| फिर एक मेघ बना तो दूसरा प्रचण्ड वायु। तत्पश्चात् एक महान् पर्वत बनकर खड़ा हुआ तो दूसरा वज् बनकर उसपर टूट पड़ा
pāvakāmbunidhī bhūtvā punar garuḍa-takṣakau | punar megha-mahāvātau punar vajra-mahācalau ||
सञ्जय उवाच—इन्द्रबलिसमौ महापराक्रमौ तौ अत्यन्तमायाविनौ राक्षसौ परस्परं युद्धं चक्रतुः, मायाभिः परस्परातिशयितुमिच्छन्तौ। पुनः पुनः प्रतिपक्षरूपाणि बभूवतुः—एकः पावकः, अपरः अम्बुनिधिः तं शमयामास; एकः तक्षकः, अपरः गरुडः; एकः मेघः, अपरः महावातः; ततः एकः महाचलः, अपरः वज्रं भूत्वा तस्मिन्नपतत्।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked ambition and the urge to surpass an opponent can turn conflict into a spectacle of power (māyā and counter-māyā). Ethically, it contrasts mere dominance with dharmic restraint: strength becomes meaningful only when governed by right purpose and self-control.
Sañjaya describes two rākṣasa warriors fighting by magical transformations. Each form is met by a counter-form—fire by ocean, serpent by Garuḍa, cloud by tempest wind, mountain by thunderbolt—showing an escalating duel where neither yields and each tries to outmatch the other.