Shloka 176
भीमसेन-धृष्टद्युम्नयोर्वाक्यं
Bhīmasena and Dhṛṣṭadyumna’s Speeches on Kṣātra-Dharma
Devanagari script
द्रौणिमभ्यद्रवत् क्रुद्धो गजेन्द्रमिव केसरी । “आज समरांगणमें मैं तेरी युद्धविषयक श्रद्धा दूर कर दूँगा।! ऐसा कहकर क्रोधसे लाल आँखें किये, शत्रुवीरोंका हनन करनेवाले कुपित राक्षस घटोत्कचने अश्वत्थामापर उसी प्रकार धावा किया, जैसे सिंह किसी गजराजपर आक्रमण करता है
Translation
द्रौणिमभ्यद्रवत् क्रुद्धो गजेन्द्रमिव केसरी। “अद्य समराङ्गणेऽहं तव युद्धविषयकां श्रद्धां दूरं करिष्यामि” इति ब्रुवन्, क्रोधारुणलोचनः, शत्रुवीरहननः कुपितो राक्षसः घटोत्कचोऽश्वत्थामानं प्रति तथा धावितवान्, यथा सिंहः गजराजमभ्युपैति।
Word by Word
द्रौणिम्Drona's son (Ashvatthama)
द्रौणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रौणि (अश्वत्थामा)
FormMasculine, Accusative, Singular
अभ्यद्रवत्rushed at / charged
अभ्यद्रवत्:
TypeVerb
Rootद्रु (धावने)
FormImperfect (लङ्), Third, Singular
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (√क्रुध्)
FormMasculine, Nominative, Singular
गजेन्द्रम्lord of elephants (mighty elephant)
गजेन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootगजेन्द्र
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike / as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
केसरीlion
केसरी:
Karta
TypeNoun
Rootकेसरी
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes