Shloka 56
Droṇa Encircled at Night: Coalition Advance and Battlefield Omens (द्रोणपर्यावरणं रात्रियुद्धवर्णनम्)
Devanagari script
यादृशं रक्षणे राज्ञ: कार्यमात्ययिकं हि नः । “अतः ट्रुपदनन्दन! मेरे लिये वहाँ जानेकी वैसी आवश्यकता नहीं है, जैसी यहाँ रहकर राजाकी रक्षा करनेकी है। यही हमलोगोंके लिये सबसे महान् कार्य है,ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेन: पराक्रमी । अग्रतः स्यन्दनानीकं शरवर्षरवाकिरत्
Translation
यादृशं रक्षणे राज्ञः कार्यमात्ययिकं हि नः । अतः त्रुपदनन्दन! मम तत्र गमनस्य तादृशी आवश्यकता नास्ति, यादृशीह स्थित्वा राज्ञो रक्षणे। एतदेव नः परमं कार्यम्। ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेनः पराक्रमी । अग्रतः स्यन्दनानीकं शरवर्षैरवाकिरत् ॥
Word by Word
यादृशम्such as; of what kind
यादृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootयादृश
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
रक्षणेin (the act of) protection
रक्षणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरक्षण
FormNeuter, Locative, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
कार्यम्duty; task
कार्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
आत्ययिकम्urgent; pressing
आत्ययिकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआत्ययिक
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नःfor us / of us
नः:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive/Dative, Plural
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजःthe great king
महाराजः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
पराक्रमीvaliant; mighty
पराक्रमी:
Karta
TypeAdjective
Rootपराक्रमिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्रतःin front; ahead
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
स्यन्दन-अनीकम्the chariot-division (chariot corps)
स्यन्दन-अनीकम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्यन्दन + अनीक
FormNeuter, Accusative, Singular
शर-वर्ष-रव-आकिरत्showered; covered (with the roar of a rain of arrows)
शर-वर्ष-रव-आकिरत्:
TypeVerb
Rootआ √कॄ (आकिरति) / आकिर् (causative-like usage in epic)
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes