Previous Verse
Next Verse

Shloka 81

द्रोणपर्व (अध्याय ११२) — कर्णभीमयोर्युद्धम्, दुर्योधनस्य रक्षणादेशः

Droṇa-parva 112: Karṇa–Bhīma Engagement and Duryodhana’s Protective Order

श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्व पाण्डव:,निद्राविजयी पाण्डुकुमार अर्जुन श्यामवर्णवाला दर्शनीय तरुण है। वह शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चलाता और विचित्र रीतिसे युद्ध करता है। तात! उस महाबाहु वीरने सूर्योदयके समय अकेले ही कौरवी-सेनामें प्रवेश किया था और अब दिन बीतता चला जा रहा है

yudhiṣṭhira uvāca | śyāmo yuvā guḍākeśo darśanīyaś ca pāṇḍavaḥ | nidrāvijayī pāṇḍukumāro 'rjunaḥ śyāmavarṇavān darśanīyas taruṇaḥ | sa śīghratāpūrvakam astrāṇi prayuṅkte vicitrarītyā ca yudhyate | tāta! tena mahābāhunā vīreṇa sūryodaye ekākī kauravī-senāyāṃ praveśaḥ kṛtaḥ, idānīṃ ca divaso vyatīyate ||

युधिष्ठिर उवाच—श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयः पाण्डवः, निद्राविजयी पाण्डुकुमारोऽर्जुनः शीघ्रमस्त्राणि प्रयुङ्क्ते विचित्रैश्चोपायैः समरे युध्यते। तात! स महाबाहुर्वीरः सूर्योदये एक एव कौरवी-सेनाम् अभ्यप्रविशद्, इदानीं च दिवसः शनैरतिवर्तते।

श्यामःdark-complexioned
श्यामः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्याम
FormMasculine, Nominative, Singular
युवाyoung
युवा:
Karta
TypeAdjective
Rootयुवन्
FormMasculine, Nominative, Singular
गुडाकेशःGudakesha (Arjuna; 'conqueror of sleep')
गुडाकेशः:
Karta
TypeNoun
Rootगुडाकेश
FormMasculine, Nominative, Singular
दर्शनीय-अश्वःhaving splendid horses
दर्शनीय-अश्वः:
Karta
TypeAdjective
Rootदर्शनीय + अश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डवःthe Pandava (Arjuna)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
निद्रा-विजयीconqueror of sleep
निद्रा-विजयी:
Karta
TypeAdjective
Rootनिद्रा + विजयी
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डु-कुमारःson of Pandu
पाण्डु-कुमारः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु + कुमार
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular

युधिष्ठिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
A
Arjuna
G
Guḍākeśa
P
Pāṇḍavas
K
Kaurava army
S
Sunrise (sūryodaya)

Educational Q&A

The verse highlights vigilant discipline and steadfast courage: a dharmic warrior must combine self-mastery (conquering sleep, remaining alert) with skill and responsibility, while recognizing that time is a moral pressure—delay can endanger one’s cause and dependents.

Yudhiṣṭhira describes Arjuna’s appearance and prowess and expresses concern: Arjuna entered the Kaurava host alone at sunrise, and as the day advances without news, anxiety grows about his situation and the outcome of his mission.