Previous Verse
Next Verse

Shloka 163

Droṇa-parva Adhyāya 107: Karṇa–Bhīma Saṃmarda

Arrow-storm Engagement

व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्‌ सेनाग्रमुपशो भयन्‌ । वृषसेनका मणिरत्नविभूषित सुवर्णमय ध्वज मयूर-चिह्नसे युक्त था। वह मयूर सेनाके अग्रभागकी शोभा बढ़ाता हुआ इस प्रकार खड़ा था, मानो बोल देगा

sañjaya uvāca | vyāhariṣyann iva atiṣṭhat senāgram upaśobhayat | vṛṣaseṇasya maṇiratna-vibhūṣitaḥ suvarṇamayo dhvajaḥ mayūra-cihnasena yuktaḥ | sa mayūraḥ senāyā agre bhāṃtiṃ vardhayan evaṃ tiṣṭhat, iva vaktum ārabdhaḥ ||

सञ्जय उवाच—सेनाग्रे वृषसेनस्य मणिरत्नविभूषितः सुवर्णमयो ध्वजः मयूरचिह्नयुक्तः स्थितः; स मयूरः सेनाग्रस्य शोभां विवर्धयन् व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्।

व्याहरिष्यन्about to speak / speaking
व्याहरिष्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootव्याहृ (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अतिष्ठत्stood
अतिष्ठत्:
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलङ् (अनद्यतन भूत), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
सेनाग्रम्the front of the army
सेनाग्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेनाग्र
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
उपशोभयन्adorning / beautifying
उपशोभयन्:
Karta
TypeVerb
Rootउपशोभय् (धातु, causative of √शुभ/शोभ)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
भयन्shining
भयन्:
Karta
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
V
Vrishasena
A
army vanguard (senāgra)
G
golden banner/standard (dhvaja)
P
peacock emblem (mayūra-cihna)
J
jewels/gems (maṇi-ratna)

Educational Q&A

The verse highlights how outward symbols—banners, emblems, and splendour—serve as moral and psychological instruments in war: they rally troops, project confidence, and communicate intent without words, reminding readers that appearances can function as powerful declarations in ethical and strategic contexts.

Sanjaya describes a striking banner at the army’s forefront: a golden standard, gem-adorned, bearing a peacock emblem associated with Vrishasena. Its vivid presence beautifies the vanguard and seems ‘ready to speak,’ as if announcing the army’s spirit before battle.