Shloka 12
भीष्मस्य दुर्योधनं प्रति उपालम्भः
Bhīṣma’s Reproof to Duryodhana
Devanagari script
पुत्र तव महाराज चुकोप स निशाचर: । महाराज! हाथियोंकी सेनासे घिरे हुए आपके पुत्र दुर्योधनको आते हुए देख वह निशाचर कुपित हो उठा || ११ ह || ततः प्रववृते युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम्
Transliteration
sañjaya uvāca |
putras tava mahārāja cukopa sa niśācaraḥ |
mahārāja! hāthiyōṅkī senāse ghire hue āpake putra duryodhanako āte hue dekh vah niśācara kupita ho uṭhā ||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam ||
Translation
पुत्रं तव महाराज गजानीकेन संवृतम्। दुर्योधनमुपायान्तं दृष्ट्वा चुकोप स निशाचरः। ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्।
Word by Word
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तवof you/your
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
महाराजO great king
महाराज:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
चुकोपbecame angry
चुकोप:
TypeVerb
Rootकुप्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
सःhe/that (one)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
निशाचरःnight-roamer (rakshasa)
निशाचरः:
Karta
TypeNoun
Rootनिशाचर
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
प्रववृतेarose/began
प्रववृते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
तुमुलम्fierce, tumultuous
तुमुलम्:
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormNeuter, Nominative, Singular
लोमहर्षणम्hair-raising, thrilling
लोमहर्षणम्:
TypeAdjective
Rootलोमहर्षण
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SanjayaD
DhritarashtraD
DuryodhanaN
niśācara (rakshasa-like warrior)E
elephant army (hastinī-senā)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes