Shloka 17
महाव्यूहप्रवर्तनम् / Deployment of the Great Battle Arrays
आपकी सेनाओंके सेनापति अस्त्र-शस्त्रोंके ज्ञाता एवं नरवीर योद्धा थे। उनसे विधिपूर्वक अनुशासित हो रथसमूह
nānāraṅgāḥ samare tatra rājan meghairyutā vidyutaḥ khe yathaiva | vandaiḥ sthitāścāpi susamprayuktāḥ śaśakāśire dantigaṇāḥ samantāt ||
अस्त्रशस्त्रविदः सेनापतयः तव सैन्येषु नरवीराः आसन्। तैः विधिवत् अनुशासिताः रथौघाः पादाताश्च गजाश्वसङ्घाश्च यदा रणभूमिं प्रययुः, तदा तेषां पादोत्थितं रजः सूर्यरश्मीन् आच्छाद्य प्रातःसूर्यप्रभासदृशं कान्तिमद् अभवत्। रथेषु दन्तिषु च स्थिताः पताकाः समन्तात् वातप्रेरिताः फहरन्त्यः शोभाम् अवापुः। नानारूपवर्णाः दन्तिगणाः समरे तत्र, राजन्, मेघैः सह विद्युत इव खे; वन्दैः स्थिताः सुसम्प्रयुक्ताः समन्तात् शशिरे।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how disciplined military order and dazzling outward splendor can coexist with—and even conceal—the moral gravity of impending slaughter. The imagery invites reflection on the contrast between appearance (beauty, pageantry) and consequence (destruction), a recurring ethical tension in the war narrative.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene on the battlefield: elephant divisions, brightly adorned and properly deployed in groups, stand shining on all sides. Their brilliance is compared to lightning flashing among clouds in the sky, emphasizing both grandeur and ominous intensity.