Shloka 12
भीष्मस्य मण्डलव्यूहः — Bhīṣma’s Maṇḍala Battle-Formation and the Opening Engagements
उन बाणोंका स्पर्श मृत्युके तुल्य था। राजन्! उस समय सात्यकिके साथ आये हुए सैनिक उन सायकोंका वेग न सह सके। नरेश्वर! युद्धभूमिमें वे रण-दुर्मद सात्यकिको वहीं छोड़कर सब ओर भाग निकले ।।
tān bāṇānāṃ sparśo mṛtyu-tulya āsa | rājan! tadā sātyaki-sahāgatāḥ sainikās teṣāṃ sāyakānāṃ vegaṃ na soḍhum aśaknuvan | nareśvara! raṇa-durmadās te yuddha-bhūmau yuyudhānaṃ tatraiva parityajya sarvato vidudruvuḥ || taṃ dṛṣṭvā yuyudhānasya sutā daśa mahābalāḥ | mahārathāḥ samākhyātāś citra-varmāyudha-dhvajāḥ ||
तेषां शराणां स्पर्शो हि मृत्युस्पर्शसमोऽभवत् । तदा राजन् सात्यकिसहायाः सैन्यास्तेषां सायकानां वेगं न सेहिरे । नरेश्वर! रणभूमौ युद्धदुर्मदं सात्यकिं तत्रैव विहाय ते सर्वतो दुद्रुवुः । तं दृष्ट्वा युयुधानस्य पुत्रा दश महाबलाः । महारथाः समाख्याताः विचित्रवर्मायुधध्वजाः । भूरिश्रवसं ददृशुः क्रोधसंयुक्ताः पितृरक्षणधर्मेण तस्य समीपमुपाजग्मुः ॥
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts panic-driven self-preservation with the warrior-ethic of standing by one’s leader and kin. It highlights how dharma in war is tested under fear: ordinary troops may break, while those bound by honor and familial duty step forward to protect their own.
Sātyaki’s accompanying soldiers cannot withstand the deadly arrow-volley and flee, leaving him exposed on the battlefield. In response, Sātyaki’s ten powerful sons—renowned as mahārathas—advance toward the enemy, prepared to confront the threat and defend their father.