Shloka 59

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

Devanagari script

तद्‌ घोरमभवद्‌ युद्ध तस्य तेषां च भारत । भारत! इस प्रकार महाबली भीमसेनने कितने ही बड़े-बड़े गजराजोंको नष्ट करके दूसरे प्राणियोंका भी विनाश आरम्भ किया। उन्होंने युद्धस्थलमें बहुत-से प्रमुख अश्वारोहियोंको मार गिराया। इस प्रकार भीमसेन और कलिंग सैनिकोंका वह युद्ध अत्यन्त घोर रूप धारण करता गया ।। ५८ ह || खलीनान्यथ योक्‍त्राणि कक्ष्याक्ष कनकोज्ज्वला:

Transliteration

tad ghoraṃ abhavad yuddhaṃ tasya teṣāṃ ca bhārata | khālīnān yatha yoktrāṇi kakṣyākṣa-kanakojjvalāḥ ||

Translation

तद् घोरमभवद् युद्धं तस्य तेषां च भारत। भीमसेनः महाबलः बहून् गजराजान् निहत्य, अन्येषां प्राणिनामपि वधं समारभत; रणभूमौ च बहून् प्रमुखान् अश्वारोहिणः पातयामास। एवं भीमस्य कलिङ्गसैन्यैश्च समरः परमघोरतां जगाम।

Word by Word

तत्that

घोरम्terrible

अभवत्became

युद्धम्battle

तस्यof him/that

तेषाम्of them

चand

भारतO Bharata

खलीनानिbridles

अथthen/now

योक्‍त्राणिreins/straps

कक्ष्याक्षकनकोज्ज्वलाःshining with golden girths and axle(-ornaments)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Bhīmasena (Bhīma)

Bhārata (Dhṛtarāṣṭra as addressee)

Kaliṅga soldiers

Elephant-lords (gajarāja)

Horsemen (aśvāroha)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes