Shloka 29
Rajo-dhūli-saṃmūḍha-saṅgrāmaḥ
The Dust-Obscured Battle and Mutual Charges
Devanagari script
तावकानां रथा: सप्त समन्तात् पर्यवारयन् । मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दष्टान्तरं गतम्,मतवाले हाथीके समान पराक्रम प्रकट करनेवाले शंखको धावा करते देख आपके सात रथियोंने मौतके दाँतोंमें फँसे हुए मद्राज शल्यको बचानेकी इच्छा रखकर उन्हें चारों ओरसे घेर लिया
Translation
तावकानां रथाः सप्त समन्तात् पर्यवारयन्। मद्रराजं परीप्सन्तो मृत्योर्दष्टान्तरं गतं शङ्खं मतवालेभ्य इव गजेभ्यः पराक्रमं प्रदर्शयन्तं ददृशुः॥
Word by Word
तावकानाम्of your (people)
तावकानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतावक
FormMasculine, Genitive, Plural
रथाःchariots (chariot-warriors)
रथाः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Plural
सप्तseven
सप्त:
Karta
TypeAdjective
Rootसप्त
FormMasculine, Nominative, Plural
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
पर्यवारयन्surrounded/encircled
पर्यवारयन्:
TypeVerb
Rootपरि + वृ (वृणोति/वृ)
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural, Parasmaipada
मद्रराजम्the king of Madra (Shalya)
मद्रराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootमद्रराज
FormMasculine, Accusative, Singular
परीप्सन्तःwishing to obtain/save
परीप्सन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootपरि + आप् (ईप्स् desiderative stem)
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Plural
मृत्योःof death
मृत्योः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Genitive, Singular
दष्टान्तरम्the interval/space between the jaws (teeth)
दष्टान्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootदष्ट + अन्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
गतम्gone into; fallen into
गतम्:
Karma
TypeVerb
Rootगम्
FormPast passive participle, Masculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes