Shloka 51
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
Devanagari script
स मुहूर्त तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद् वच: । असंशयं पार्थिवेन्द्र काल: संक्षिपते जगत्
Transliteration
sa muhūrtaṃ tathā dhyātvā punar evābravīd vacaḥ | asaṃśayaṃ pārthivendra kālaḥ saṃkṣipate jagat ||
Translation
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः । असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षिपते जगत् ॥
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुहूर्त
FormMasculine, Accusative, Singular
तथाthus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
ध्यात्वाhaving reflected/meditated
ध्यात्वा:
TypeVerb
Rootध्यै
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
वचःwords/speech
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
असंशयम्undoubtedly
असंशयम्:
TypeIndeclinable
Rootअसंशय
पार्थिवेन्द्रO king of men (earthly lord)
पार्थिवेन्द्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootपार्थिवेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
कालःTime
कालः:
Karta
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
संक्षिपतेcontracts/draws together/shortens
संक्षिपते:
TypeVerb
Rootसम् + क्षिप्
FormPresent (लट्), 3rd, Singular, Atmanepada
जगत्the world
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśaṃpāyanaP
pārthivendra (a king addressed)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes