Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

कर्मयोग–ज्ञानयज्ञ–अवतारोपदेश

Karma-Yoga, Jñāna-Yajña, and Avatāra Instruction

सम्बन्ध-- अब भगवान्‌ 4वह कैसे बैठता है?” इस तीसरे प्रश्नका उत्तर देते हैं यदा संहरते चायं कूर्मो5ड्रानीव सर्वश: । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता,कछुआ सब ओरसे अपने अंगोंको जैसे समेट लेता है, वैसे ही जब यह पुरुष इन्ट्रियोंके विषयोंसे इन्द्रियोंको सब प्रकारसे हटा लेता है, तब उसकी बुद्धि स्थिर है (ऐसा समझना चाहिये)

Arjuna uvāca: yadā saṁharate cāyaṁ kūrmo ’ṅgānīva sarvaśaḥ | indriyāṇīndriyārthebhyas tasya prajñā pratiṣṭhitā ||

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
संहरतेwithdraws/draws in
संहरते:
Karta
TypeVerb
Rootसं-हृ
FormPresent, Indicative, Atmanepada, 3, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अयम्this (man/person)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
कूर्मःtortoise
कूर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootकूर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
Karma
TypeNoun
Rootअङ्ग
FormNeuter, Accusative, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सर्वशःentirely; in every way
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस्
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Accusative, Plural
इन्द्रियार्थेभ्यःfrom the objects of the senses
इन्द्रियार्थेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootइन्द्रियार्थ
FormMasculine, Ablative, Plural
तस्यof him/of that person
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रज्ञाwisdom; steady understanding
प्रज्ञा:
Karta
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रतिष्ठिताis established/firm
प्रतिष्ठिता:
TypeVerb
Rootप्रति-स्था
Formक्त, Feminine, Nominative, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
T
tortoise (kūrma)