Shloka 15

भीष्मपर्व — अध्याय 18: सेनानिनादः, ध्वज-दीप्तिः, भीष्मरक्षण-व्यवस्था च

Battle Muster: Soundscape, Banners, and the Protection of Bhīṣma

Devanagari script

अनीकं दशसाहस्र॑ कुझ्जराणां तरस्विनाम्‌ | मागधो यत्र नृपतिस्तद्‌ रथानीकमन्वयात्‌

Transliteration

anīkaṃ daśasāhasraṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām | māgadho yatra nṛpatis tad rathānīkam anvayāt |

Translation

अनीकं दशसाहस्रं कुञ्जराणां तरस्विनाम् । मागधो यत्र नृपतिस्तद् रथानीकमन्वयात् ॥

Word by Word

• अनीकम्: army-division, troop
• अनीकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अनीक
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• दशसाहस्रम्: ten-thousand (in number)
• दशसाहस्रम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दशसाहस्र
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• कुञ्जराणाम्: of elephants
• कुञ्जराणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: कुञ्जर
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• तरस्विनाम्: of the mighty/impetuous
• तरस्विनाम्: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन्
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• मागधः: the king of Magadha (Jarāsandha)
• मागधः: Karta
• Type: Noun
• Root: मागध
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र

• नृपतिः: king
• नृपतिः: Karta
• Type: Noun
• Root: नृपति
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• रथानीकम्: chariot-troop, chariot-division
• रथानीकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रथ + अनीक
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अन्वयात्: followed, went after
• अन्वयात्: Karta
• Type: Verb
• Root: अनु + इ (धातु: इ)
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Magadha
• king of Magadha
• elephant corps (kuñjara-anīka)
• chariot corps (ratha-anīka)