Shloka 13

Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)

Devanagari script

इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत श्रीमद्भगवद्गीतापर्वमें भीष्मयत्युश्रवणविषयक तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ,पाण्डवानां महत्‌ सैन्यं यं दृष्टवोद्यतमाहवे । कालाग्निमिव दुर्धर्ष समचेष्टत नित्यश: पाण्डवोंकी विशाल सेना दुर्धर्ष कालाग्निके समान जिन्हें युद्धके लिये उद्यत देख सदा काँपने लगती थी

Transliteration

sañjaya uvāca |

pāṇḍavānāṃ mahat sainyaṃ yaṃ dṛṣṭvodyatam āhave |

kālāgnim iva durdharṣaṃ samaceṣṭata nityaśaḥ ||

Translation

सञ्जय उवाच—पाण्डवानां महत् सैन्यं यं दृष्ट्वा उद्यतमाहवे, कालाग्निमिव दुर्धर्षं, विपक्षः नित्यशः समचेष्टत कम्पितः ॥

Word by Word

• {'sañjaya uvāca': 'Sañjaya said', 'pāṇḍavānām': 'of the Pāṇḍavas', 'mahat': 'great, vast', 'sainyam': 'army, host', 'yam dṛṣṭvā': 'having seen which

• on seeing whom/which', 'udyatam': 'raised, prepared, ready (for action)', 'āhave': 'in battle, in combat', 'kālāgniḥ': 'the fire of Time (cosmic, consuming fire

• image of inevitable destruction)', 'iva': 'like, as if', 'durdharṣam': 'hard to assail, formidable, irresistible', 'samaceṣṭata': 'was agitated

• became restless', 'nityaśaḥ': 'constantly, repeatedly'}

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Pāṇḍavas
• Pāṇḍava army (sainya)
• kālāgni (Fire of Time, metaphor)