Shloka 33
(अजय्यश्लवैव लोकानां सर्वेषामिति मे मति: ।) कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान्,अताडयन् रणे भीष्मं सहिता: सर्वसृञज्जया: । समस्त सूंजय वीर एक साथ संगठित हो भयंकर शतघ्नी, परिघ, फरसे, मुद्गर, मुसल, प्रास, गोफन, स्वर्णमय पंखवाले बाण, शक्ति, तोमर, कम्पन, नाराच, वत्सदन््त और भुशुण्डी आदि अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा रणभूमिमें भीष्मको सब ओरसे पीड़ा देने लगे
sañjaya uvāca | (ajayyaślavāiva lokānāṁ sarveṣām iti me matiḥ |) kāraṇadvayam āsthāya nāhaṁ yotsyāmi pāṇḍavān, atāḍayan raṇe bhīṣmaṁ sahitāḥ sarvasṛñjayāḥ | samastāḥ sṛñjayā vīrā ekasātha saṅgaṭhitāḥ bhayaṅkaraiḥ śataghnyā-parigha-phaśa-mudgara-muśala-prāsa-gophana-suvarṇamaya-pakṣavālaiḥ bāṇaiḥ śaktyā-tomaraiḥ kampana-nārāca-vatsadanta-bhuśuṇḍy-ādibhiḥ astrāśastraiḥ raṇabhūmau bhīṣmaṁ sarvataḥ pīḍayām āsuḥ |
सञ्जय उवाच—“अजय्यः स सर्वलोकैः”—इति मे मतिः। तथापि कारणद्वयम् आश्रित्य स निश्चयं चकार—“नाहं पाण्डवान् योत्स्ये।” अथापि रणमध्ये सर्वे सृञ्जयाः सहिता भीष्मम् अभ्यताडयन्, सर्वतो दिशः समभ्यपतन्—शतघ्नीभिः परिघैः परशुभिः मुद्गरैः मुसलैः प्रासैः गोफनैः सुवर्णपक्षैः शरैः शक्तिभिः तोमरैः कम्पनैः नाराचैः वत्सदन्तैः भुशुण्डीभिश्चान्यैश्च शस्त्रास्त्रैः—कुरुपक्षस्तम्भं पितामहमपि जेतुं यत्नवन्तः।
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid total war, the epic highlights the tension between martial duty and ethical restraint: a warrior may be deemed ‘invincible,’ yet choices—grounded in reasons and conscience—still shape action, and collective force can challenge even the greatest when dharma and strategy converge.
Sañjaya reports that Bhīṣma is regarded as unconquerable, but someone (in context, a key warrior) resolves not to fight the Pāṇḍavas for two reasons; at the same time, the Sṛñjaya fighters, acting together, surround and repeatedly strike Bhīṣma with many kinds of weapons, pressing him hard on the battlefield.