Shloka 39
(तथा पुनर्जघानाशु पाण्डवानां महारथान् | शरैरशनिकल्पैश्न शिताग्रैश्न सुपर्वभि: ।।) तत्पश्चात् उत्तम गाँठ और तीखी धारवाले वज़तुल्य बाणोंद्वारा वे पुनः पाण्डव महारथियोंका शीघ्रतापूर्वक वध करने लगे। ततः पञ्चालराज श्र धष्टकेतुश्च वीर्यवान् । पाण्डवो भीमसेनश्रव धृष्टद्युम्नश्व पार्षत:,इसी समय पांचालराज ट्रुपद, पराक्रमी धृष्टकेतु, पाण्डुनन्दन भीमसेन, ट्रुपदकुमार धृष्टद्युम्न, नकुल-सहदेव, चेकितान, पाँच केकयराजकुमार, महाबाहु सात्यकि, सुभद्राकुमार अभिमन्यु, घटोत्कच, द्रौपदीके पाँचों पुत्र, शिखण्डी, पराक्रमी कुन्तिभोज, सुशर्मा तथा विराट--ये और दूसरे भी बहुत-से महाबली पाण्डव-सैनिक भीष्मके बाणोंसे पीड़ित हो शोकके समुद्रमें डूब रहे थे; परंतु अर्जुनने उन सबका उद्धार कर दिया
sañjaya uvāca |
tathā punar jaghānāśu pāṇḍavānāṁ mahārathān |
śarair aśanikalpaiś ca śitāgraiś ca suparvabhiḥ ||
सञ्जय उवाच—ततः स पुनराशु पाण्डवानां महारथान् शरैरशनिकल्पैः शिताग्रैः सुपर्वभिः समन्तात् प्राजघान; तेन रणभूमिरिवायसवृष्ट्या घोरतरा बभूव। तदा त्रुपदः पाञ्चालराजो धृष्टकेतुर्वीर्यवान्, भीमसेनः पाण्डुनन्दनः, धृष्टद्युम्नः पार्षतः, यमौ नकुलसहदेवौ, चेकितानः, केकयानां पञ्च राजकुमाराः, महाबाहुः सात्यकिः, सौभद्रः अभिमन्युः, घटोत्कचः, द्रौपदेयाः पञ्च, शिखण्डी, वीर्यवान् कुन्तिभोजः, सुशर्मा विराटश्च—एते चान्ये च बहवः पाण्डवसेन्याः भीष्मसायकैः पीडिताः शोकसागरे निमग्ना इवाभवन्; तान् सर्वान् अर्जुनः समुद्धृत्य परित्राणं चकार।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reality of dharma in war: skill and duty manifest as relentless force, yet such force creates suffering that demands counter-duty—protection and rescue of one’s side. It frames martial excellence as ethically weighty, not merely triumphant.
Sañjaya reports that the opposing commander again rapidly assails the Pāṇḍava elite with thunderbolt-like, sharp, well-made arrows, intensifying the crisis on the battlefield and setting the stage for a response by protectors on the Pāṇḍava side.