Shloka 21

क्रौज्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुग: । मनोनुगात्‌ परश्नोष्णो देश: कुरुकुलोद्वह,क्रौंचपर्वतके निकट कुशल नामक देश है। वामन-पर्वतके पास मनोनुग देश है। कुरुकुलश्रेष्ठ! मनोनुगके बाद उष्ण देश आता है

krauñcasya kuśalo deśo vāmanasya manonugaḥ | manonugāt paraśnoṣṇo deśaḥ kurukulodvaha ||

क्रौञ्चस्य समीपे कुशलो देशो वामनस्य च सन्निधौ मनोनुगः। मनोनुगात् परं देश उष्णः, कुरुकुलोद्वह।

क्रौञ्चस्यof Kraunca
क्रौञ्चस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootक्रौञ्च
FormMasculine, Genitive, Singular
कुशलःKushala (named ‘Kushala’)/prosperous
कुशलः:
Karta
TypeAdjective
Rootकुशल
FormMasculine, Nominative, Singular
देशःcountry/region
देशः:
Karta
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Nominative, Singular
वामनस्यof Vāmana
वामनस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootवामन
FormMasculine, Genitive, Singular
मनोनुगःManonuga (named ‘Manonuga’)/following the mind
मनोनुगः:
Karta
TypeAdjective
Rootमनोनुग
FormMasculine, Nominative, Singular
मनोनुगात्from/after Manonuga
मनोनुगात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमनोनुग
FormMasculine, Ablative, Singular
परःnext/afterwards
परः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Singular
उष्णःhot/warm (named ‘Uṣṇa’)
उष्णः:
Karta
TypeAdjective
Rootउष्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
देशःcountry/region
देशः:
Karta
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Nominative, Singular
कुरुकुलोद्वहO best of the Kuru line
कुरुकुलोद्वह:
Sambodhana
TypeNoun
Rootकुरुकुलोद्वह
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Krauñca (mountain/region)
K
Kuśala (region)
V
Vāmana (mountain/region)
M
Manonuga (region)
U
Uṣṇa (region)
K
Kuru lineage (addressed as Kurukulodvaha)

Educational Q&A

The verse is primarily descriptive rather than prescriptive: it models careful, sequential knowledge of lands and landmarks. In the epic’s ethical frame, such ordered description supports the ideal of a ruler or listener being well-informed about the world—an aspect of prudent governance and disciplined understanding.

Sañjaya continues a catalog of regions, naming territories in relation to notable mountains and indicating their order: Kuśala near Krauñca, Manonuga near Vāmana, and then Uṣṇa beyond Manonuga, while addressing the listener as ‘foremost of the Kurus’ (Kurukulodvaha).