Shloka 23
ततो भीमो महेष्वास: फाल्गुनश्न महारथ: । कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत् कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी तदनन्तर महाधनुर्धर भीमसेन तथा महारथी अर्जुन रणक्षेत्रमें कौरवोंकी उस भयंकर सेनाको जोर-जोरसे खदेड़ने लगे
sañjaya uvāca | tato bhīmo maheṣvāsaḥ phālgunaś ca mahārathaḥ | kauravāṇāṃ camūṃ ghorāṃ bhṛśaṃ dudruvatuḥ raṇe | ekaikaṃ tribhir ānarcchet kaṅkabarhiṇavājitaiḥ |
सञ्जय उवाच—ततो भीमो महेष्वासः फाल्गुनश्च महारथः । कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे ॥ तौ च शत्रून् त्रिभिः त्रिभिः शरैर्गृध्रपक्षसमायुक्तैः समरेऽतुदताम्, तया च सेनायाः वेगं व्यहनतां महाबलौ ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds kṣatriya-dharma in action: disciplined strength and coordinated effort can check a larger force. Ethically, it illustrates how resolve and skill, when aligned with a just cause in the epic’s framing, can turn the tide against an oppressive host.
Sañjaya reports that Bhīma and Arjuna press hard against the Kaurava formation, striking opponents with triple-arrow volleys and driving the army back on the battlefield, initiating a rout of the Kaurava troops in that phase of the fight.