Previous Verse
Next Verse

Shloka 426

भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः

Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed

विव्याध निशितैस्तीक्ष्गैः कड्कपत्रैरजिद्ागै: । इस प्रकार महाबाहु कृतवर्माने महारथी धृष्टद्युम्नको गहरी चोट पहुँचायी। राजन्‌! तब धष्टद्युम्नने भी कंकपत्रविभूषित सीधे जानेवाले तीखे एवं पैने नौ बाणोंसे कृतवर्माको क्षत- विक्षत कर दिया

sañjaya uvāca | vivyādha niśitais tīkṣṇaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ | tathā mahābāhuḥ kṛtavarmā mahārathī dhṛṣṭadyumnam gāḍhaṃ vyathayām āsa | rājan, tataḥ dhṛṣṭadyumno 'pi kaṅkapatravibhūṣitaiḥ ṛju-gamibhiḥ tīkṣṇaiḥ niśitaiś ca nava-bāṇaiḥ kṛtavarmāṇaṃ kṣata-vikṣataṃ cakāra |

सञ्जय उवाच—निशितैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः शरैः कृतवर्मा महाबाहुर्महारथो धृष्टद्युम्नं विव्याध, तेनास्य गाढां वेदनामजनयत्। ततः, राजन्, धृष्टद्युम्नोऽपि कङ्कपत्रविभूषितैः सरलगैस्तीक्ष्णैर्नवभिः शरैः कृतवर्माणं क्षतविक्षतं चकार।

विव्याधpierced, struck
विव्याध:
Kriya
TypeVerb
Rootव्यध्
FormPerfect (लिट्), 3, Singular, Parasmaipada
निशितैःwith sharp (ones)
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
तीक्ष्णैःwith keen, piercing (ones)
तीक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
कङ्कपत्रैःwith heron-feathered (arrows)
कङ्कपत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootकङ्कपत्र
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
अजिह्मगैःwith straight-going (arrows)
अजिह्मगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअजिह्मग
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Kṛtavarmā
D
Dhṛṣṭadyumna
A
arrows (bāṇa)
K
kaṅka-feather fletching (kaṅkapatra)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in war: disciplined courage and proportionate response. Even amid violence, the narrative frames combat as rule-governed contest—skill, steadiness, and accountability for one’s actions—rather than uncontrolled cruelty.

Sañjaya reports a direct exchange of arrow-strikes: Kṛtavarmā grievously wounds Dhṛṣṭadyumna with sharp, straight-flying arrows; Dhṛṣṭadyumna immediately retaliates, striking Kṛtavarmā with nine keen arrows and leaving him cut and bleeding.