Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance

गौतमो5पि त्वरायुक्तो माधवं नवभि: शरै: । हृदि विव्याध संक्रुद्ध/ कड्कपत्रपरिच्छदै:,यह देख कृपाचार्यने भी अत्यन्त कुपित हो बड़ी उतावलीके साथ सात्यकिकी छातीमें कंकपत्रविभूषित नौ बाण मारकर उन्हें घायल कर दिया

sañjaya uvāca | gautamo 'pi tvarāyukto mādhavaṃ navabhiḥ śaraiḥ | hṛdi vivyādha saṃkruddhaḥ kaṅkapatra-paricchadaiḥ ||

गौतमोऽपि त्वरायुक्तो माधवं नवभिः शरैः । हृदि विव्याध संक्रुद्धः कङ्कपत्रपरिच्छदैः ॥

गौतमःGautama (Kripacharya)
गौतमः:
Karta
TypeNoun
Rootगौतम
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
त्वरायुक्तःendowed with haste; hurrying
त्वरायुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्वरायुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
माधवम्Madhava (Satyaki/descendant of Madhu)
माधवम्:
Karma
TypeNoun
Rootमाधव
FormMasculine, Accusative, Singular
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootनव
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःarrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
हृदिin the heart/chest
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
विव्याधpierced; wounded
विव्याध:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
संक्रुद्धःenraged
संक्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
कङ्कपत्रपरिच्छदैःwith arrows furnished/adorned with heron-feathers
कङ्कपत्रपरिच्छदैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकङ्कपत्रपरिच्छद
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
गौतम/कृप (Gautama/Kṛpācārya)
माधव (Mādhava—here Sātyaki)
शर (arrows)
कङ्कपत्र (heron-feathers)

Educational Q&A

The verse highlights how intense anger and battlefield urgency can drive even venerable figures to decisive violence; it invites reflection on self-control (dama) versus the compulsions of kṣatriya duty in war.

Sañjaya reports that Kṛpācārya (called Gautama) swiftly and angrily shoots Sātyaki (addressed as Mādhava) with nine feathered arrows, striking him in the chest/heart and wounding him amid the ongoing combat.