Shloka 23
Traigarta Attempt to Seize the Aśvamedha Horse; Arjuna’s Restraint and Tactical Victory
Devanagari script
अवमृदनन् स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तम: । शनैस्तदा परिययोौ श्वेताश्वक्ष महारथ:
Transliteration
avamṛdan sa rāṣṭrāṇi pārthivānāṁ hayottamaḥ | śanais tadā pariyayau śvetāśvakṣa mahārathaḥ ||
Translation
वैशम्पायन उवाच—अवमृद्नन् स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तमः। शनैस्तदा पर्ययौ श्वेताश्वकेतुर्महारथः॥
Word by Word
अवमृदनन्trampling down, crushing
अवमृदनन्:
TypeVerb
Rootअव-मृद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद, वर्तमानकाले शतृ-प्रायः प्रयोगः; पाठे 'अवमृदनन्' इति रूपं छन्दो/पाठभेदजन्यं, अर्थतः 'अवमृदन्/अवमृदन्' (क्रियाविशेषणवत्) इव
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राष्ट्राणिkingdoms, realms
राष्ट्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
पार्थिवानाम्of kings
पार्थिवानाम्:
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
हयोत्तमःthe best horse
हयोत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootहयोत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शनैःslowly, gradually
शनैः:
TypeIndeclinable
Rootशनैस् (अव्यय)
Formtrue
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formtrue
परिययौwent around, roamed
परिययौ:
TypeVerb
Rootपरि-या (धातु)
Formलिट् (परोक्ष/परिपूर्ण भूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
श्वेताश्वःthe white-horsed one (Arjuna)
श्वेताश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootश्वेताश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षः(unclear; likely part of a corrupted reading)
क्षः:
Karta
TypeNoun
Rootक्ष (प्रातिपदिक/पाठभेद)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, पाठे 'श्वेताश्वक्ष' इति संयुक्तं दृश्यते; सामान्यतः 'श्वेताश्वः' इत्येव पर्याप्तम्, 'क्ष' अंशः सम्भवतः लेखन/पाठदोषः वा अन्यपाठः
महारथःgreat chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaS
sacrificial horse (Aśvamedha horse)K
kings (pārthivāḥ)K
kingdoms (rāṣṭrāṇi)Ś
ŚvetāśvaketuVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes