Shloka 24
अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira
Devanagari script
कुरुसंवरणादीनां भरतस्य च धीमत: । वृत्तं समनुयात्येष धर्मात्मा भूरिदक्षिण:,'यज्ञोंमें बड़ी-बड़ी दक्षिणा प्रदान करनेवाले ये धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर प्राचीन कालके पुण्यात्मा राजर्षि कुरु और संवरण आदिके तथा बुद्धिमान् राजा भरतके बर्तावका अनुसरण करते हैं
Translation
कुरुसंवरणादीनां भरतस्य च धीमतः । वृत्तं समनुयात्येष धर्मात्मा भूरिदक्षिणः ॥
Word by Word
कुरु-संवरण-आदीनाम्of Kuru, Saṃvaraṇa and others
कुरु-संवरण-आदीनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरु + संवरण + आदि
FormMasculine, Genitive, Plural
भरतस्यof Bharata
भरतस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत
FormMasculine, Genitive, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
धीमतःof the wise (one)
धीमतः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormMasculine, Genitive, Singular
वृत्तम्conduct; behavior
वृत्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्त
FormNeuter, Accusative, Singular
समनुयातिfollows; conforms to
समनुयाति:
TypeVerb
Rootसम् + अनु + या (याति)
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
एषःthis (man)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्म + आत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भूरि-दक्षिणःone who gives abundant gifts/fees (as dakṣiṇā)
भूरि-दक्षिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूरि + दक्षिणा
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes