Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)

समाप्ते नियमे तस्मिन्‌ महर्षि: पुत्रमब्रवीत्‌ | उपस्पर्शनसक्तस्य स्वाध्यायाभिरतस्य च,उस यज्ञका नियम पूरा हो जानेपर महर्षिने अपने पुत्रसे कहा--“बेटा! मैंने समिधा, कुशा, फूल, जलका घड़ा और प्रचुर भोजन-सामग्री (फल-फूल आदि)--इन सबका संग्रह करके नदीके किनारे रख दिया और स्नान तथा वेदपाठ करने लगा। फिर उन सब वस्तुओंको भूलकर मैं यहाँ चला आया। अब तुम जाकर नदीतटसे वह सब सामान यहाँ ले आओ'

bhīṣma uvāca | samāpte niyame tasmin maharṣiḥ putram abravīt | upasparśana-saktasya svādhyāyābhiratasya ca |

समाप्ते नियमे तस्मिन् महर्षिः पुत्रमब्रवीत्। उपस्पर्शनसक्तस्य स्वाध्यायाभिरतस्य च॥ समिधः कुशपुष्पाणि जलकुम्भं च भोजनम्। नदीतीरे मया सर्वं निक्षिप्तं विस्मृतं ततः॥ इहागतोऽस्मि तद्गत्वा सर्वमादाय मेऽनघ। नदीतीरात् समानेष्य नाचिकेत इति ब्रवीत्॥

समाप्तेwhen (it was) completed
समाप्ते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसमाप्त (सम्+आप्+क्त)
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
नियमेin the observance/vow
नियमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनियम
FormMasculine, Locative, Singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Locative, Singular
महर्षिःthe great sage
महर्षिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहर्षि
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
उपस्पर्शनसक्तस्यof one attached to ablution/touching (ritual washing)
उपस्पर्शनसक्तस्य:
TypeAdjective
Rootउपस्पर्शन-सक्त
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
स्वाध्यायाभिरतस्यof one devoted to self-study/recitation
स्वाध्यायाभिरतस्य:
TypeAdjective
Rootस्वाध्याय-अभिरत
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

भीष्म उवाच

B
Bhishma
A
a Maharshi (great sage)
T
the sage's son
R
riverbank
S
samidhā (fuel-sticks)
K
kuśa grass
F
flowers
W
water-pot (ghaṭa/kalaśa)
F
food/provisions (fruits etc.)
S
svādhyāya (Vedic recitation)