Shloka 49
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
Devanagari script
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा । विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्लुयात्,मनुष्य दैवके उत्थानसे आरम्भ किये हुए पुरुषार्थसे उत्तम विधि और शास्त्रोक्त सत्कर्मसे ही स्वर्गलोकका मार्ग पा सकता है
Transliteration
abhyutthānena daivasya samārabdhena karmaṇā | vidhinā karmaṇā caiva svargamārgam avāpnuyāt ||
Translation
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा । विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्नुयात् ॥
Word by Word
अभ्युत्थानेनby exertion/effort (rising up)
अभ्युत्थानेन:
Karana
TypeNoun
Rootअभ्युत्थान
FormNeuter, Instrumental, Singular
दैवस्यof fate/divine dispensation
दैवस्य:
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Genitive, Singular
समारब्धेनundertaken/initiated
समारब्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootसम्-आरभ्
FormNeuter, Instrumental, Singular, Past passive participle (क्त)
कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
विधिनाby proper rule/ordinance
विधिना:
Karana
TypeNoun
Rootविधि
FormMasculine, Instrumental, Singular
कर्मणाby action (prescribed act)
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
स्वर्गमार्गम्the path to heaven
स्वर्गमार्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्गमार्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
अवाप्नुयात्may obtain/attain
अवाप्नुयात्:
TypeVerb
Rootअव-आप्
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaS
Svarga (heaven)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes