Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)

विशुद्धेन सुविनीतेन कर्मणा । एवं गृहस्थ: कर्माणि कुर्वन्‌ धर्मान्न हीयते,जो यज्ञ-यागादि करके देवताओंके ऋणसे, वेदोंका स्वाध्याय करके ऋषियोंके ऋणसे, श्रेष्ठ पुत्रकी उत्पत्ति तथा श्राद्ध करके पितरोंके ऋणसे, दान देकर ब्राह्मणोंक ऋणसे और आतिथ्य सत्कार करके अतिथियोंके ऋणसे मुक्त होता है तथा क्रमशः विशुद्ध और विनययुक्त प्रयत्नसे शास्त्रोक्त कर्मोंका अनुष्ठान करता है, वह गृहस्थ कभी धर्मसे भ्रष्ट नहीं होता

bhīṣma uvāca | viśuddhena suvinītena karmaṇā | evaṃ gṛhasthaḥ karmāṇi kurvan dharmān na hīyate | yo yajña-yāgādibhiḥ kṛtvā devatā-ṛṇāt, vedānāṃ svādhyāyena ṛṣi-ṛṇāt, śreṣṭha-putrasya utpādanena tathā śrāddhena pitṛ-ṛṇāt, dānena brāhmaṇa-ṛṇāt, ātithya-satkāreṇa atithi-ṛṇāt ca mucyate; tathā kramaśaḥ viśuddha-vinaya-yukta-prayatnena śāstroktān karmāṇām anuṣṭhānaṃ karoti—sa gṛhasthaḥ kadācit dharmāt na bhraśyati |

विशुद्धेन सुविनीतेन कर्मणा। एवं गृहस्थः कर्माणि कुर्वन् धर्मान्न हीयते॥ यज्ञैर्देवान् स्वाध्यायैरृषीन् सुतोत्पत्त्या श्राद्धैश्च पितṝन्। दानैर्विप्रान् अतिथींश्च सत्कारैः क्रमशो ऋणमुन्मुच्य॥ शास्त्रोक्तं कर्म कुर्वाणः शुद्ध्या विनयेन च नित्यं धर्मे प्रतिष्ठते॥

विशुद्धेनby/with purified
विशुद्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootविशुद्ध
FormNeuter, Instrumental, Singular
सुविनीतेनby/with well-disciplined (well-trained)
सुविनीतेन:
Karana
TypeAdjective
Rootसुविनीत
FormNeuter, Instrumental, Singular
कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
एवंthus/in this manner
एवं:
TypeIndeclinable
Rootएवं
गृहस्थःthe householder
गृहस्थः:
Karta
TypeNoun
Rootगृहस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्माणिactions/rites
कर्माणि:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Plural
कुर्वन्doing/performing
कुर्वन्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
धर्मात्from dharma/righteousness
धर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
हीयतेdeclines/falls away (is diminished)
हीयते:
TypeVerb
Rootहा
FormLat (Present), Atmanepada, Third, Singular, Passive/mediopassive sense

भीष्म उवाच

B
Bhishma
G
gṛhastha (householder)
D
devatāḥ (gods)
ṛṣayaḥ (seers)
P
pitaraḥ (ancestors)
B
brāhmaṇāḥ (Brahmins)
A
atithayaḥ (guests)
V
Veda
Y
yajña
Ś
śrāddha