Next Verse

Shloka 1

Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)

/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १०७ श्लोक हैं) अपना छा अर: 2 सप्तविशो<्ध्याय: ब्राह्मणत्वके लिये तपस्या करनेवाले मतड़की इन्द्रसे बातचीत युधिछिर उवाच प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान्‌ | गुणैश्व विविधै: सर्वर्वयसा च समन्वित:,युधिष्ठिरने पूछा--धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ नरेश्वर! आप बुद्धि, विद्या, सदाचार, शील और विभिन्न प्रकारके सम्पूर्ण सदगुणोंसे सम्पन्न हैं। आपकी अवस्था भी सबसे बड़ी है। आप बुद्धि, प्रश्ञा और तपस्यासे विशिष्ट हैं; अत: मैं आपसे धर्मकी बात पूछता हूँ। संसारमें आपके सिवा दूसरा कोई ऐसा नहीं है जिससे सब प्रकारके प्रश्न पूछे जा सकें

yudhiṣṭhira uvāca | prajñāśrutābhyāṁ vṛttena śīlena ca yathā bhavān | guṇaiś ca vividhaiḥ sarvair vayasa ca samanvitaḥ ||

युधिष्ठिर उवाच—धर्मात्मनां श्रेष्ठ नराधिप! प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान्, गुणैश्च विविधैः सर्वैः समन्वितः; वयसा च समृद्धः। प्रज्ञया तपसा चैव विशिष्टस्त्वं महाभाग; तस्मात् त्वां धर्मविषये पृच्छामि। त्वदन्यः कोऽत्र लोकेऽस्मिन् सर्वप्रश्नान् समाचक्षीत?

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
प्रज्ञाby wisdom/intelligence
प्रज्ञा:
Karana
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
FormFeminine, Instrumental, Singular
श्रुताby learning/what is heard (scriptural learning)
श्रुता:
Karana
TypeNoun
Rootश्रुत
FormFeminine, Instrumental, Singular
अभ्याम्by (the two)
अभ्याम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootअभि (द्विवचन-प्रत्ययः -भ्याम्)
FormInstrumental/Dative/Ablative dual ending used with the two preceding instrumentals
वृत्तेनby conduct/behavior
वृत्तेन:
Karana
TypeNoun
Rootवृत्त
FormNeuter, Instrumental, Singular
शीलेनby character/disposition
शीलेन:
Karana
TypeNoun
Rootशील
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यथाas/how
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
गुणैःwith virtues/qualities
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विविधैःvarious
विविधैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविविध
FormMasculine, Instrumental, Plural
सर्वैःall
सर्वैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Instrumental, Plural
वयसाby age (i.e., in age/with age)
वयसा:
Karana
TypeNoun
Rootवयस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
समन्वितःendowed/possessed (of)
समन्वितः:
TypeAdjective
Rootसम्-अन्वि- (समन्वित, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

The verse frames dharma-inquiry as grounded in the authority of lived virtue: true guidance is sought from one who unites wisdom (prajñā), learning (śruta), ethical conduct (vṛtta), good character (śīla), and mature experience (vayas).

Yudhiṣṭhira respectfully addresses an elder, praising his virtues and seniority, and declares his intention to ask comprehensive questions about dharma, presenting the addressee as uniquely qualified to answer.