Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

देहकृद्‌ देहभद्‌ देही देहभुगदेहिनां गति: । प्राणकृत्‌ प्राणभृत्‌ प्राणी प्राणद: प्राणिनां गति:

dehakṛd dehabhṛd dehī dehabhug dehināṃ gatiḥ | prāṇakṛd prāṇabhṛt prāṇī prāṇadaḥ prāṇināṃ gatiḥ ||

देहकृद् देहभृद् देही देहभुग् देहिनां गतिः। प्राणकृद् प्राणभृत् प्राणी प्राणदः प्राणिनां गतिः॥

देहकृत्maker of the body
देहकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + कृत् (√कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहभृत्bearer/supporter of the body
देहभृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + भृत् (√भृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहीembodied one; possessor of a body
देही:
Karta
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
देहभुक्enjoyer/consumer of the body
देहभुक्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + भुज् (देहभुज्/देहभुक्)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहिनाम्of embodied beings
देहिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःgoal; refuge; final course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्राणकृत्maker/producer of life-breath
प्राणकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + कृत् (√कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणभृत्sustainer of life-breath
प्राणभृत्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + भृत् (√भृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणीliving being; one who has prāṇa
प्राणी:
Karta
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणदःgiver of life-breath
प्राणदः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + द (√दा)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःgoal; refuge; final course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
D
Dehī (the embodied self / indwelling principle)
P
Prāṇa (vital breath)

Educational Q&A

The verse identifies the supreme principle as the source, sustainer, and goal of embodied existence: it fashions and upholds the body, animates it through prāṇa, enables experience, and ultimately serves as the highest refuge (gati) for all beings.

Vāyu-deva is offering a hymn of praise, describing the addressed deity/principle in comprehensive terms—body, life-breath, living beings, and their final destination—thereby affirming divine immanence (within life) and transcendence (as the ultimate goal).