Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

अप्रमेयो हृषीकेश: पद्मनाभो5मरप्र भु: । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठ: स्थविरो ध्रुव:

aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho 'maraprabhuḥ | viśvakarmā manus tvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥

अप्रमेयःimmeasurable; beyond valid means of knowledge
अप्रमेयः:
Karta
TypeAdjective
Rootअप्रमेय
FormMasculine, Nominative, Singular
हृषीकेशःHṛṣīkeśa (Lord of the senses; epithet of Viṣṇu/Kṛṣṇa)
हृषीकेशः:
Karta
TypeNoun
Rootहृषीकेश
FormMasculine, Nominative, Singular
पद्मनाभःPadmanābha (lotus-naveled; epithet of Viṣṇu)
पद्मनाभः:
Karta
TypeNoun
Rootपद्मनाभ
FormMasculine, Nominative, Singular
अमरप्रभुःlord of the immortals (gods)
अमरप्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootअमरप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्वकर्माViśvakarman; maker/creator of the universe
विश्वकर्मा:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मनुःManu (progenitor; lawgiver)
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वष्टाTvaṣṭṛ (divine artisan; shaper)
त्वष्टा:
Karta
TypeNoun
Rootत्वष्टृ
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थविष्ठःthe most massive; exceedingly gross/solid
स्थविष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्थविष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थविरःancient; very old
स्थविरः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्थविर
FormMasculine, Nominative, Singular
ध्रुवःfixed; steadfast; immutable
ध्रुवः:
Karta
TypeAdjective
Rootध्रुव
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
H
Hṛṣīkeśa (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
P
Padmanābha (Viṣṇu)
V
Viśvakarmā
M
Manu
T
Tvaṣṭā

Educational Q&A

The verse teaches contemplation of the Supreme through layered divine names: the Lord is beyond measurement, governs the senses, is the cosmic source, rules the gods, creates and orders the world (Viśvakarmā/Manu), and remains ancient and unshakably constant (dhruva). Remembering these attributes supports dharma by anchoring the mind in a stable, higher order.

Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets in praise of Viṣṇu (often aligned with Kṛṣṇa), presenting theological identifications—creator, lawgiver, cosmic sustainer/dissolver—within his instruction on dharma and devotion in the Anuśāsana Parva.