Shloka 45
भीष्मस्योत्तरायणप्रतीक्षा तथा युधिष्ठिरागमनम् | Bhīṣma’s uttarāyaṇa moment and Yudhiṣṭhira’s arrival
सनत्कुमारप्रमुखास्तिष्ठन्ति तपसान्विता: । तस्मात् स वाग्मी धर्मज्ञो नमस्यो द्विजपुज्रवा:
sanatkumārapramukhās tiṣṭhanti tapasānvitāḥ | tasmāt sa vāgmī dharmajño namasyo dvijapuṅgavaḥ ||
सनत्कुमारप्रमुखा ऋषयः तपसान्विताः तिष्ठन्ति। तस्माद् द्विजश्रेष्ठ, स वाग्मी धर्मज्ञो वासुदेवः परमेश्वरः सर्वव्यापी नमस्यः; तस्य पूजनात् परमो धर्मः सिद्ध्यति। स महातेजा देवः प्रजाहितेच्छया धर्मानुष्ठानार्थं कोटिशो ऋषीन् ससर्ज। तेनोत्पादिताः सनत्कुमारादयः गन्धमादनपर्वते नित्यं तपस्यायां प्रवृत्ताः; अतः तं प्रवचनकुशलं धर्मज्ञं वासुदेवं सदा प्रणमेत्।
ईश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest dharma is attained through reverent devotion to the Supreme—who is eloquent and perfectly knows dharma—and that the exemplary austerities of sages like Sanatkumāra model steadfast spiritual discipline; therefore, one should continually offer salutations to that Lord.
Īśvara speaks, pointing to Sanatkumāra and other great sages who remain absorbed in tapas, and uses their presence as evidence of the Lord’s dharmic order; the listener (addressed as ‘best of the twice-born’) is instructed to honor and bow to the dharma-knowing, eloquent divine figure (contextually identified with Vāsudeva).