Shloka 11
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
स द्विजो वैश्यतामेति वैश्यो वा शूद्रतामियात् । स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस्तत: शूद्रत्वमाप्तुते
sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt | svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnute ||
महादेव उवाच—यो द्विजः स्वधर्मं परित्यज्य वैश्यकर्माणि निषेवते स वैश्यतामेति। तथा वैश्योऽपि शूद्रकर्माणि समाचरन् शूद्रत्वं गच्छति। एवं ब्राह्मणोऽपि स्वधर्मात् प्रच्युतः शूद्रोचितकर्मणा शूद्रभावं प्राप्नोति। लोभमोहनिबद्धस्य प्रमादेन स्वधर्मत्यागो नैतिकं आध्यात्मिकं च पतनं, यत् पुनर्जन्मपर्यन्तं फलति।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that abandoning one’s svadharma and adopting duties considered improper to one’s station is a form of ethical and spiritual fall, described here as leading to a lower social/spiritual status and even a corresponding rebirth.
Śrīmahēśvara (Mahādeva) is instructing about the consequences of deviating from prescribed duties (varṇa-based svadharma), using the examples of a dvija/brāhmaṇa taking up vaiśya or śūdra-type work and a vaiśya taking up śūdra-type work.