Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
इन्द्र बोले--मुने! मनुष्यको चाहिये कि कुरुक्षेत्र, गया, गंगा, प्रभास और पुष्करक्षेत्रका मन-ही-मन चिन्तन करके जलमें स्नान करे। ऐसा करनेसे वह पापसे उसी प्रकार मुक्त हो जाता है, जैसे चन्द्रमा राहुके ग्रहणसे ।।
śakra uvāca—mune! manuṣyena kuru-kṣetra-gayā-gaṅgā-prabhāsa-puṣkara-kṣetrāṇāṃ manasā smaraṇaṃ kṛtvā jale snānaṃ kartavyam; evaṃ kṛte sa pāpāt tathā mucyate yathā candramā rāhu-grahaṇāt. tryahaṃ snātaḥ sa bhavati, nirāhāraś ca vartate; spṛśate yo gavāṃ pṛṣṭham, bālārddhiṃ ca namasyati.
इन्द्र उवाच—मुने! मनुष्यः कुरुक्षेत्रं गयां गङ्गां प्रभासं पुष्करक्षेत्रं च मनसा संचिन्त्य जले स्नायात्। एवं कृत्वा स राहुग्रस्ताच्चन्द्र इव पापात् प्रमुच्यते। त्र्यहं स्नात इव भवति, निराहारश्च वर्तते; यो गवां पृष्ठं स्पृशति, बालधिं च नमस्यति, स उक्तं पुण्यं प्राप्नोति।
शक्र उवाच
Mental remembrance of major tīrthas while bathing is presented as a powerful means of purification, capable of removing sin like the moon’s release from an eclipse; reverence and gentle contact with cows is also treated as meritorious.
Indra (Śakra) addresses a sage and describes a dharmic practice: bathing accompanied by inward contemplation of renowned sacred places, explaining its expiatory effect and adding associated acts of merit such as fasting-like discipline and honoring cows.