Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit

Angiras Teaching

स्वस्थ: सफलसंकल्प: सुखी विगतकल्मष: । अतः वह पवित्रात्मा पुरुष वस्त्राभूषणोंसे अलंकृत हो सैकड़ों स्त्रियोंसे भरे हुए और इच्छानुसार चलनेवाले सुवर्ण-सदृश विमानपर बैठकर रमण करता है। वह स्वस्थ, सफलमनोरथ, सुखी एवं निष्पाप होता है ।।

svāsthyaḥ saphala-saṅkalpaḥ sukhī vigata-kalmaṣaḥ | ataḥ sa pavi-trātmā puruṣaḥ vastrābhūṣaṇaiḥ alaṅkṛtaḥ śataśaḥ strībhiḥ parivṛtaḥ kāma-gamena suvarṇa-sadṛśena vimānena āruhya ramate | sa svāsthyaḥ saphala-manorathaḥ sukhī ca niṣpāpaḥ || anaśnan deham utsṛjya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ | yaḥ pumān anaśana-vrataṃ kṛtvā dehaṃ tyajati sa prātaḥ-kāla-sūrya-sadṛśa-prabhāḥ suvarṇa-kāntiḥ vaidūrya-muktā-jāla-vibhūṣitaḥ vīṇā-mṛdaṅga-nināditaḥ patākā-dīpa-samujjvalitaḥ divya-ghaṇṭā-nādena ghoṣamāṇaḥ sahasrāpsarā-yukta-vimāne upaviśya divya-sukhaṃ bhuṅkte ||

स्वस्थः सफलसङ्कल्पः सुखी विगतकल्मषः । अतः स पवित्रात्मा पुरुषो वस्त्राभूषणैरलङ्कृतः स्त्रीशताकीर्णे कामसंयुक्ते हेमसंनिभे विमाने रमते ॥ अनश्नन् देहमुत्सृज्य फलं प्राप्नोति मानवः । प्रातःसूर्यप्रतीकाशे हेमकान्ते वैदूर्यमुक्ताखचिते वीणामृदङ्गनिनादिते । पताकादीपसम्पन्ने दिव्यघण्टानिनादिते । सहस्राप्सरसां युक्ते विमाने दिव्यसुखं भुङ्क्ते ॥

स्वस्थःhealthy, at ease
स्वस्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
सफलसंकल्पःwhose resolves are fulfilled
सफलसंकल्पः:
Karta
TypeAdjective
Rootसफलसंकल्प
FormMasculine, Nominative, Singular
सुखीhappy
सुखी:
Karta
TypeAdjective
Rootसुखिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विगतकल्मषःfree from sin/impurity
विगतकल्मषः:
Karta
TypeAdjective
Rootविगतकल्मष
FormMasculine, Nominative, Singular
अनश्नन्not eating; fasting
अनश्नन्:
Karta
TypeVerb
Rootअश्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
देहम्body
देहम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्सृज्यhaving abandoned/given up
उत्सृज्य:
TypeVerb
Rootउत्+सृज्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
फलम्fruit; result
फलम्:
Karma
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्नोतिattains, obtains
प्राप्नोति:
TypeVerb
Rootप्र+आप्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
मानवःa man; human
मानवः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Nominative, Singular

अंगियरा उवाच

A
Aṅgiras (अङ्गिरा)
V
vimāna (celestial chariot)
A
apsarases (अप्सराः)
V
vīṇā
M
mṛdaṅga
V
vaidūrya (cat’s-eye gem)
P
pearls (muktā)
B
banners (patākā)
L
lamps (dīpa)
D
divine bells (ghaṇṭā)

Educational Q&A

The passage teaches that disciplined self-restraint—specifically the vow of fasting undertaken as a religious observance—purifies a person (vigata-kalmaṣa) and yields auspicious results. It frames ethical self-control as a cause of inner purity and meritorious destiny, expressed through the idiom of heavenly reward.

Aṅgiras describes the posthumous फल (reward) of one who performs an anaśana-vrata and then relinquishes the body: the person is portrayed as radiant and adorned, traveling in a wish-moving golden vimāna amid music, lights, and apsarases, enjoying divine pleasures—an illustrative depiction of the merit gained through the vow.