Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit

Angiras Teaching

अश्वमेधस्य यज्ञस्य फल प्राप्रोति मानव: । कुन्तीनन्दन! जो एक सालतक छठे समय अर्थात्‌ तीन-तीन दिनोंपर भोजन करता है, वह मनुष्य अश्वमेध यज्ञका फल पाता है ।। ४३ इ ।। चक्रवाकप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति

aśvamedhasya yajñasya phalaṁ prāpnoti mānavaḥ | kuntīnandana! yo ekasālatak ṣaṣṭhe samaye arthāt tritridinopari bhojanaṁ karoti, sa manuṣya aśvamedhayajñasya phalaṁ prāpnoti || cakravākaprayuktena vimānena sa gacchati ||

अङ्गिरा उवाच—अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः। कुन्तीनन्दन! यः संवत्सरं षष्ठे काले भुञ्जानः—त्रिदिने त्रिदिने भोजनं कुर्वन्—अश्वमेधफलमवाप्नोति। चक्रवाकप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति, उच्चलोकान् समभिपद्यते।

चक्रवाकby (a) cakravāka-bird
चक्रवाक:
Karana
TypeNoun
Rootचक्रवाक
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रयुक्तेनyoked/used/attached
प्रयुक्तेन:
Karana
TypeAdjective
Rootप्रयुक्त
FormNeuter, Instrumental, Singular
विमानेनby/with an aerial car (chariot)
विमानेन:
Karana
TypeNoun
Rootविमान
FormNeuter, Instrumental, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
गच्छतिgoes
गच्छति:
TypeVerb
Rootगम्
FormPresent, Third, Singular

अंगियरा उवाच

A
Aṅgiras
K
Kuntīnandana (Yudhiṣṭhira)
A
Aśvamedha-yajña
C
cakravāka (bird)
V
vimāna (celestial chariot)

Educational Q&A

Severe self-restraint and sustained austerity (regulated eating over a year) can yield spiritual merit comparable to grand royal sacrifices, emphasizing inner discipline over external ritual scale.

Sage Aṅgiras instructs Kuntī’s son (Yudhiṣṭhira) about the fruits of austerities, stating that a year-long regimen of eating once every three days grants the merit of the Aśvamedha and leads to ascent in a celestial vimāna.