Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Īśvara-gītā (Adhyāya 2) — Ātma-svarūpa, Māyā, and the Unity of Sāṅkhya–Yoga

तज्ज्ञानं निर्मलं सूक्ष्मं निर्विकल्पं यदव्ययम् / अज्ञानमितरत् सर्वं विज्ञानमिति मे मतम्

tajjñānaṃ nirmalaṃ sūkṣmaṃ nirvikalpaṃ yadavyayam / ajñānamitarat sarvaṃ vijñānamiti me matam

तज्ज्ञानं निर्मलं सूक्ष्मं निर्विकल्पं यदव्ययम्; अज्ञानमितरत् सर्वं विज्ञानमिति मे मतम्॥

तत्that
तत्:
Visheshya (विशेष्य/Reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
निर्मलम्pure; stainless
निर्मलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्मल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective)
सूक्ष्मम्subtle
सूक्ष्मम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
निर्विकल्पम्free from conceptualization
निर्विकल्पम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्विकल्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (relative pronoun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अव्ययम्imperishable; undecaying
अव्ययम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अज्ञानम्ignorance
अज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इतरत्other; the rest
इतरत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
सर्वम्all
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
विज्ञानम्(called) knowledge; discernment
विज्ञानम्:
Samjna (संज्ञा/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootविज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (इति-पूर्वं नामनिर्देश)
इतिthus; as
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-निपात (quotative particle)
मेmy
मे:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
मतम्opinion; view
मतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

Lord Kurma (Vishnu) teaching in the Ishvara Gita

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

L
Lord Kurma
V
Vishnu
I
Ishvara Gita
P
Pashupata Yoga

FAQs

It defines true knowledge as realization of the imperishable, subtle, and nirvikalpa reality—pointing to the Atman/Brahman that is untainted by mental constructs and therefore not subject to decay.

The verse indicates a contemplative path aimed at nirvikalpa insight—purifying the mind (nirmalatā), refining perception toward the subtle (sūkṣma), and resting beyond conceptualization (nirvikalpa), aligning with the Ishvara Gita’s jñāna-oriented discipline within a Pashupata-informed framework.

By teaching nirvikalpa, imperishable knowledge as the highest truth, it supports the Purana’s synthetic stance: the supreme reality realized through yoga is one, even when approached through Shaiva (Pashupata) idiom or spoken by Vishnu as Lord Kurma.