Adhyaya 37
The Destiny of Those Who Die Through Fasting & the Procedure of Udakumbha-dāna
प्रेतकल्पस्योत्तरकर्मविधौ गरुडः जनार्दनं (श्रीकृष्णं/विष्णुं) प्रेततृप्त्यर्थं उदकुम्भदानस्य लक्षणं, सिद्धिकारणानि, पात्राणि, कालं च यथार्थतया पृच्छति। विष्णुः प्रेताभिप्रायेण कृतं जलकुम्भदानं अन्नपानसमन्वितं सत्यं मोक्षोपकारकं च इति पुनरुद्घोषयति, प्रेतस्य यात्रायां सहायकरूपेण निरूपयति। ततः द्वादशाहे, षण्मासे, त्रिपक्षान्तरे, संवत्सरान्ते च दानकालक्रमं, नित्यं तिलमिश्रितोदकप्रदानं, शुद्धभूमौ पक्तान्नसहितानां जलकुम्भानां स्थापनं च निर्दिशति। षोडशोपचार-षोडशश्राद्धविधानं समन्वय्य षोडशब्राह्मणेभ्यः समर्पणं, संवत्सरपर्यन्तं नित्यं दानं (दृढाह्वय) च विधत्ते। अन्ते धर्मनियमं दृढीकृत्य वेदनिष्ठेभ्यः शीलसम्पन्नेभ्यः विद्वद्भ्यः पात्रेभ्य एव दानं कर्तव्यमिति स्थापयति, येन परत्र श्राद्धनियम-फलसंक्रान्तिविचाराय सेतुः भवति।
Shlokas
Verse 1
ऽनशनमृत गतिनिरूपणं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / उदकुम्भप्रदानं मे कथयस्व यथातथम् / विधिना केन कर्तव्या कृतिरेषा जनार्दन
‘अनशनमृतगतिनिरूपणं’ नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः। तार्क्ष्य उवाच—उदकुम्भप्रदानं मे कथयस्व यथातथम्; विधिना केन कर्तव्या कृतिरेषा जनार्दन॥
Verse 2
किंलक्षणाः केन पूर्णाः कस्य देया जनार्दन / कस्मिन् काले प्रदातव्या प्रेततृप्तिप्रसाधकाः
हे जनार्दन, तस्य दानस्य किंलक्षणं, केन पूर्णं विधीयते? कस्य दातव्यं, कस्मिन् काले प्रदातव्यं—यत् प्रेततृप्तिप्रसाधकम्॥
Verse 3
श्रीकृष्ण उवाच / सत्यं पुनः प्रवक्ष्यामि उदकुम्भप्रदानकम् / प्रेतोद्देशेन दातव्या अन्नपानीयसंयुताः / विशेषेण महापक्षिन् प्रेतमुक्तिप्रदायकाः
श्रीकृष्ण उवाच—सत्यं पुनः प्रवक्ष्यामि उदकुम्भप्रदानकम्। प्रेतोद्देशेन दातव्यम् अन्नपानीयसंयुतम्; विशेषेण महापक्षिन्, प्रेतमुक्तिप्रदायकम्॥
Verse 4
द्वादशाहे च पण्मासे त्रैपक्षे वापि वत्सरे / उदकुम्भाः प्रदातव्या मार्गे तस्य सुखाय वै
द्वादशाहे षण्मासपर्यन्ते त्रैपक्षे वा संवत्सरान्तेऽपि तस्य परलोकमार्गे सुखाय निश्चयेन उदकुम्भाः दानरूपेण प्रदातव्याः।
Verse 5
अहन्यहनि दातव्या उदकुम्भास्तिलैर्युताः / सुलिप्ते भूमिभागे तु पक्कान्नजलपूरिताः
अहन्यहनि तिलसंयुक्ताः उदकुम्भाः दातव्याः; सुलिप्ते भूमिभागे तु पक्कान्नसहिताः जलपूर्णिताः घटाः स्थापनीयाः।
Verse 6
प्रेतस्य तत्र दातव्यं भाजनञ्च यदृच्छया / सुप्रीतस्तेन दत्तेन प्रेतो याम्यैः स गच्छति
तत्र प्रेताय यथाशक्ति भाजनं दातव्यम्; तेन दत्तेन सुप्रीतः प्रेतः याम्यैः सह गच्छति।
Verse 7
द्वादशाहे विशेषेण उदकम्भान् प्रदापयेत् / विधिना तत्र सङ्कल्पय घटान् द्वादशसंख्यकान्
द्वादशाहे विशेषेण उदकुम्भान् प्रदापयेत्; तत्र विधिना सङ्कल्प्य द्वादशसंख्यकान् घटान् दातव्यान्।
Verse 8
एकाषि बर्धनी तत्र पक्वान्नफलपूरिता / विष्णुमुद्दिश्य दातव्या संकल्प्य ब्राह्मणे शुभे
एकादश्यां तत्रैकां बर्धनीं पक्वान्नफलपूरितां कृत्वा, विष्णुमुद्दिश्य संकल्प्य शुभे ब्राह्मणे दातव्या।
Verse 9
एको वै धर्मराजाय तेन तुष्टेन मुक्तिभाक् / चित्रगुप्ताय चैकं तु गतस्तत्र सुखी भवेत्
एको वै धर्मराजाय तेन तुष्टेन मुक्तिभाक् । चित्रगुप्ताय चैकं तु गतस्तत्र सुखी भवेत् ॥
Verse 10
षोडशाद्याः प्रदातव्या माषान्नजलपूरिताः
षोडशाद्याः प्रदातव्या माषान्नजलपूरिताः ।
Verse 11
उक्त्रान्तिश्राद्धमारभ्य श्राद्धषोडषोडशकस्य तु / षोडशब्राह्मणानान्तु एकैकं विनिवदयेत्
उक्त्रान्तिश्राद्धमारभ्य श्राद्धषोडषोडशकस्य तु । षोडशब्राह्मणानान्तु एकैकं विनिवदयेत् ॥
Verse 12
एकादशाहात्प्रभृति देयो नित्यं दृढाह्वयः / पक्वान्नजलपूर्णो हि यावत् संवत्सरं दिनम्
एकादशाहात्प्रभृति देयो नित्यं दृढाह्वयः । पक्वान्नजलपूर्णो हि यावत् संवत्सरं दिनम् ॥
Verse 13
जलपात्राणि वृद्धानि दत्तानिघटकानि च / एका वै वर्धनी तत्र तस्यां पात्रन्तु वंशजम्
जलपात्राणि वृद्धानि दत्तानिघटकानि च । एका वै वर्धनी तत्र तस्यां पात्रन्तु वंशजम् ॥
Verse 14
वस्त्रेणाच्छादयेत् तान्तु पूजयित्वा सुगन्धिभिः / ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण जलपूर्णानि दापयेत्
वस्त्रेण ताम् आच्छादयेत्, सुगन्धिभिः पूजयित्वा; विशेषेण ब्राह्मणेभ्यः जलपूर्णानि पात्राणि दापयेत्।
Verse 15
अहन्यहनि सङ्कल्प्य विधिपूर्वं खगेश्वर / ब्राह्मणाय कुलीनाय वेदवृत्तयुताय च
अहन्यहनि विधिपूर्वं सङ्कल्प्य, खगेश्वर; कुलीनाय ब्राह्मणाय वेदवृत्तयुताय च दद्यात्।
Verse 16
विद्यावृत्तवते देयं मूर्खे तन्न कदाचन / समर्थो वेदवृत्ताढ्यस्तारणे तरणे ऽपि च
विद्यावृत्तवते देयं, मूर्खे तन्न कदाचन; समर्थो वेदवृत्ताढ्यः तारणे तरणेऽपि च।
Frequently Asked Questions
It is performed with explicit preta-intent (preta-uddeśa) and saṅkalpa, offering water pots—often mixed with sesame—placed on a purified ground along with cooked food; the gifts are then given as charity to qualified Brāhmaṇas, especially emphasized on the twelfth day and other calendrical milestones.
The chapter presents Yama (Dharmarāja) and Chitragupta as karmic-juridical authorities: even a single properly made offering that pleases Yama is said to support liberation, while an offering to Chitragupta is described as producing well-being/happiness upon reaching their domain—signaling reconciliation within the moral accounting of the afterlife.
Because the rite’s completion (saṃpatti) is tied to dharma: a Veda-living, good-conduct recipient is treated as a ‘true support’ for crossing (tāraṇa) and the act of crossing itself, whereas giving to the unqualified is explicitly discouraged as ritually and ethically unsound.