Shloka 3

तत्रासिताब्जहलभृद्वसनासिभृङ्गशार्ङ्गायुधाङ्गहरकण्ठकषायपुष्पैः / शुष्केतरैश्च कुसुमैर्गिरिकर्णिकायास्तस्माद्भवन्ति मणयः सदृशावभासः

tatrāsitābjahalabhṛdvasanāsibhṛṅgaśārṅgāyudhāṅgaharakaṇṭhakaṣāyapuṣpaiḥ / śuṣketaraiśca kusumairgirikarṇikāyāstasmādbhavanti maṇayaḥ sadṛśāvabhāsaḥ

तत्र गिरिकर्णिकायाः शुष्केतरकुसुमैः—असिताब्जहलभृद्वसनासिभृङ्गशार्ङ्गायुधाङ्गहरकण्ठकषायवर्णैः—समाहृतैः पुष्पैः ततः सदृशावभासा मणयः सम्भवन्ति।

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक क्रियाविशेषण) — indeclinable adverb of place
असितblack/dark
असित:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootअसित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
अब्जlotus
अब्ज:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअब्ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
हलभृत्plough-bearer (Balarāma)
हलभृत्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहलभृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
वसनgarment
वसन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
असिsword
असि:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअसि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
भृङ्गbee
भृङ्ग:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
शार्ङ्गŚārṅga (Viṣṇu’s bow)
शार्ङ्ग:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशार्ङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
आयुधweapon
आयुध:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआयुध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
अङ्गहरbody-stealer (epithet)
अङ्गहर:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
कण्ठthroat/neck
कण्ठ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
कषायastringent dye/brownish color
कषाय:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकषाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
पुष्पैःwith flowers
पुष्पैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural
शुष्कdry
शुष्क:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with कुसुमैः)
इतरैःother/remaining
इतरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with कुसुमैः)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक) — conjunction
कुसुमैःwith blossoms
कुसुमैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुसुम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural
गिरिकर्णिकायाःof the mountain-karṇikā (a plant/flower)
गिरिकर्णिकायाः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगिरि + कर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — genitive singular; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (गिरेः कर्णिका)
तस्मात्from that (source)
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन — ablative singular
भवन्तिarise/come to be
भवन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन — present indicative, 3rd person plural
मणयःgems
मणयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन — nominative plural
सदृशsimilar
सदृश:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन — nominative plural (agreeing with मणयः)
अवभासःluster/appearance
अवभासः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootअवभास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन — nominative plural (used adjectivally: ‘having luster’)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Guṇa-rūpa correspondence: observable qualities (varṇa/tejas) arise from specific causes and conditions.

Vedantic Theme: Kārya-kāraṇa-bhāva (cause–effect) within prakṛti; nāma-rūpa as ordered manifestation.

Application: Cultivate discernment (viveka) by tracing effects to causes; in gem appraisal, attend to origin and color-signatures.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: forest/plant habitat (herbal-gem locus)

Related Themes: Garuda Purana 1.72 (ratna-utpatti/ratna-lakṣaṇa context)

V
Vishnu (Śārṅga-āyudha)
B
Balarama (Hala-bhṛt)
S
Shiva (Hara)

FAQs

This verse presents Girikarṇikā as a sacred source whose varied blossoms (fresh or dried) are said to generate gems with matching brilliance, linking natural forms to luminous substances.

It does not directly describe the soul’s journey; instead, it belongs to a descriptive passage on wondrous substances and symbolic correspondences, using radiance and transformation as Purāṇic teaching imagery.

Use it as a reminder to observe correspondences between qualities and outcomes—cultivating sattvic qualities (clarity, purity) to produce “radiant” results in conduct and spiritual practice.