Shloka 43

मुक्ता-उत्पत्ति-भेदाः, मूल्य-मान-निर्णयः, शोधन-परीक्षा-लक्षणानि

Pearl Sources, Valuation, Refinement, and Identification

Devanagari script

प्रमाणवद्गौरवरश्मियुक्तं सितं सुवृत्तं समसूक्ष्मवेधम् / अक्रेतुरप्यावहति प्रमोदं यन्मौक्तिकं तद्गुणवत्प्रदिष्टम्

Transliteration

pramāṇavadgauravaraśmiyuktaṃ sitaṃ suvṛttaṃ samasūkṣmavedham / akreturapyāvahati pramodaṃ yanmauktikaṃ tadguṇavatpradiṣṭam

Translation

प्रमाणवद्गौरवरश्मियुक्तं सितं सुवृत्तं समसूक्ष्मवेधम्; अक्रेतुरप्यावहति प्रमोदं यन्मौक्तिकं तद्गुणवत्प्रदिष्टम्।

Word by Word

• प्रमाणवत्-गौरव-रश्मि-युक्तम्: endowed with proper size, weight, and radiance
• प्रमाणवत्-गौरव-रश्मि-युक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रमाणवत् (प्रातिपदिक) + गौरव (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक) + युक्त (युज् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः (प्रमाणवत् च गौरवयुक्तं च रश्मियुक्तं च); क्त-प्रत्ययान्तः (endowed with)

• सितम्: white
• सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• सुवृत्तम्: well-rounded
• सुवृत्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय-पूर्वपद) + वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• सम-सूक्ष्म-वेधम्: with an even, fine bore/perforation
• सम-सूक्ष्म-वेधम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक) + सूक्ष्म (प्रातिपदिक) + वेध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (समः सूक्ष्मः वेधः यस्य = 'having even, fine perforation')

• अक्रेतुः: of even a non-buyer
• अक्रेतुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्) + क्रेतृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/षष्ठी), एकवचनम्; नञ्-युक्तः (of a non-buyer / even of one who does not buy)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपातः (even/also)

• आवहति: brings/produces
• आवहति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• प्रमोदम्: delight
• प्रमोदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमोद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रदर्शक (which)

• मौक्तिकम्: pearl
• मौक्तिकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मौक्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• गुणवत्-प्रदिष्टम्: is declared to be of good quality
• गुणवत्-प्रदिष्टम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक) + प्रदिष्ट (दिश् धातु, प्र उपसर्ग + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (गुणवत् इति प्रदिष्टम् = 'declared as possessing qualities'); क्त-प्रत्ययान्तः

Speaker

Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Objective standards (pramāṇa, gaurava, raśmi, śuklatā, suvṛttatā, samasūkṣma-vedha) define excellence; beauty has intrinsic power to gladden.

Vedantic Theme: Ānanda as a marker of harmony; the mind naturally rejoices in sattvic order and clarity.

Application: Set clear criteria for quality; appreciate excellence without attachment—enjoy beauty without compulsive ownership.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.69.40-42 (tests and basic qualities); Garuda Purana 1.69.44 (defectlessness for the bearer)

FAQs

What is the importance of defining qualities (guṇas) in the Garuda Purana?

This verse shows that excellence is not vague: a ‘guṇavat’ object is identified through clear, observable standards such as proportion, lustre, whiteness, roundness, and precise workmanship.

How does this verse connect to dharma and right conduct?

By emphasizing objective marks of quality, the text models a dharmic approach to judgment—valuing truth, clarity, and discernment rather than mere claim or appearance.

Practical application of this wisdom today?

Apply measurable criteria and careful discernment in choices—whether assessing goods, commitments, or people—so decisions are guided by proven qualities rather than impulse.