Shloka 12

Sandhyā-Upāsanā Vidhi: Prāṇāyāma, Water Purification, Aghāmarpaṇa, Sūrya Worship, Nyāsa, and Gāyatrī Japa

ॐ भूर्विन्यस्य हृदये ॐ भुवः शिरसि न्यसेत् / ॐ स्वरिति शिखायां च गायत्त्र्याः प्रथमं पदम्

oṃ bhūrvinyasya hṛdaye oṃ bhuvaḥ śirasi nyaset / oṃ svariti śikhāyāṃ ca gāyattryāḥ prathamaṃ padam

ॐ भूः हृदये विन्यस्य, ॐ भुवः शिरसि न्यसेत्। ॐ स्वः शिखायां च—गायत्र्याः प्रथमं पदम्॥

Oṃ
:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formप्रणव-शब्दः; अव्ययम् (मन्त्र-उच्चारण)
भूःbhūḥ (earth-sphere)
भूः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक/मन्त्रपद)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मन्त्रपदम् (भूर्भुवःस्वः)
विन्यस्यhaving placed (nyāsa)
विन्यस्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि + नि + अस् (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप्-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having placed/assigned’
हृदयेin the heart
हृदये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
Oṃ
:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formप्रणव-शब्दः; अव्ययम्
भुवःbhuvaḥ (mid-sphere)
भुवः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक/मन्त्रपद)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; मन्त्रपदम् (भुवः)
शिरसिon/in the head
शिरसि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
न्यसेत्should place/assign
न्यसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
Oṃ
:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formप्रणव-शब्दः; अव्ययम्
स्वःsvaḥ (heaven-sphere)
स्वः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वः (प्रातिपदिक/मन्त्रपद)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; मन्त्रपदम् (स्वः)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्ययम् (quotative particle)
शिखायाम्in the topknot/crown (śikhā)
शिखायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्ययम् (conjunction)
गायत्त्र्याःof Gāyatrī
गायत्त्र्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
प्रथमम्first
प्रथमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्
पदम्word/foot (pada)
पदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra, within the Achara Kanda’s ritual teaching context)

Concept: Microcosm–macrocosm correspondence: triloka syllables installed in bodily centers to awaken disciplined awareness.

Vedantic Theme: Antaryāmin-upāsanā: turning attention inward so the sacred is recognized within the embodied field.

Application: Perform nyāsa with clear touch/visualization: Bhūr at heart, Bhuvaḥ at head, Svaḥ at śikhā; keep breath steady and attention unbroken.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: ritual body-mandala

Related Themes: Garuda Purana 1.36.13 (kavaca/eyes/aṅga-nyāsa); Garuda Purana 1.36.14 (Sandhyā-japa and prāṇāyāma)

G
Gayatri
O
Om
B
Bhūr
B
Bhuvaḥ
S
Svaḥ

FAQs

This verse presents nyāsa as a method of sanctifying the practitioner’s body by ritually “installing” sacred syllables (Bhur, Bhuvaḥ, Svaḥ) in specific loci, aligning inner intention with mantra-power.

Indirectly, it prepares the practitioner through purification and mantra-discipline; such ritual grounding in dharma and mantra is taught as supportive for spiritual clarity, especially in texts that also discuss post-death states.

If you recite Gāyatrī, you can precede it with a brief, mindful nyāsa—placing ‘Om Bhūr’ at the heart, ‘Om Bhuvaḥ’ at the head, and ‘Om Svaḥ’ at the crown—cultivating focus and reverence.