Shloka 5

Sup–Tiṅ Foundations: Prātipadika, Vibhaktis/Kārakas, and Lakāras

Tense–Mood System

टाभ्यांभिसस्तृतीया स्यात्करणे कर्तरीरिता / येन क्रियते करणं तत्कर्ता यः करोति सः

ṭābhyāṃbhisastṛtīyā syātkaraṇe kartarīritā / yena kriyate karaṇaṃ tatkartā yaḥ karoti saḥ

टाभ्यांभिसस्तृतीया स्यात् करणॆ कर्तरि ईरिता। येन क्रियते करणं तत्कर्ता यः करोति सः॥

टाभ्याम्(ending) -bhyām (instrumental dual)
टाभ्याम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootटा + भ्याम् (प्रातिपदिक/संज्ञा)
Formअव्ययवत् प्रत्यय-संज्ञा; तृतीया-द्विवचन-प्रत्ययः ‘भ्याम्’ (instrumental dual ending)
भिस्(ending) -bhis (instrumental plural)
भिस्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभिस् (प्रातिपदिक/संज्ञा)
Formअव्ययवत् प्रत्यय-संज्ञा; तृतीया-बहुवचन-प्रत्ययः (instrumental plural ending)
तृतीयाthe third case (instrumental)
तृतीया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतृतीया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्यात्should be/is to be
स्यात्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन
करणेin the instrument-function (karaṇa)
करणे:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
कर्तरिin the agent-function (kartṛ)
कर्तरि:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
ईरिताis stated/declared
ईरिता:
Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootईर्/ईर (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘ईरिता’ = उक्ता/कथिता
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
क्रियतेis done
क्रियते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
करणम्instrument/means
करणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कर्ता’ इति विशेष्ये
कर्ताagent/doer
कर्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
करोतिdoes
करोति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सःhe/that one
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra, as part of an explanatory discourse)

Concept: Instrumental (tṛtīyā) with ṭā-bhyām-bhis expresses karaṇa (instrument) and sometimes kartṛ (agent); defines instrument vs doer.

Vedantic Theme: Discriminating kartṛ (doer) from karaṇa (means) supports deeper inquiry into agency—useful for later karma/mokṣa reflection though here purely grammatical.

Application: In sentences, identify whether tṛtīyā marks the tool/means (‘by X’) or the agent in passive constructions; avoid misreading who acts vs what is used.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.205.5 (tṛtīyā—karaṇa/kartṛ; ṭā-bhyām-bhis)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse clarifies how actions are linguistically and philosophically framed—who performs (kartā) and by what means (karaṇa)—which supports accurate understanding of karma and ritual statements in the text.

Indirectly: by defining agency and instrumentality, it helps interpret karmic responsibility—an essential foundation for later discussions on consequences of deeds, merit, and sin described in the Garuda Purana.

Use it to reflect clearly on responsibility: identify the doer (you) and the means (tools, speech, resources) behind actions, encouraging mindful, ethical conduct.