Shloka 79

Oṣadhi-nāma-nirdeśa: Paryāya (Synonyms) of Herbs, Minerals, and Classical Measures

रसो गन्धरसो बोले सर्जः सर्जरसो मतः / प्रियङ्गुः फलिनी श्यामा गौरी कान्तेति चोच्यते

raso gandharaso bole sarjaḥ sarjaraso mataḥ / priyaṅguḥ phalinī śyāmā gaurī kānteti cocyate

रसो गन्धरसो नाम्ना प्रसिद्धः; सर्जः सर्जरसो मतः। प्रियङ्गुः फलिनी श्यामा गौरी कान्ता इति चोच्यते॥

रसःrasa; sap/juice
रसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गन्धरसःgandharasa (fragrant sap; name)
गन्धरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्ध + रस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गन्धस्य रसः)
बोलेis said/called
बोले:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; वैदिक/प्रयोगभेद-रूप (ब्रवीति-अर्थे)
सर्जःsarja (a tree)
सर्जः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्जरसःsarjarasa (sarja sap/resin)
सर्जरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ज + रस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्जस्य रसः)
मतःis considered/known as
मतः:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) → मत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोग-भावः
प्रियङ्गुःpriyaṅgu (a plant)
प्रियङ्गुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रियङ्गु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
फलिनीphalinī (fruit-bearing; name)
फलिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootफलिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
श्यामाśyāmā (dark one; name)
श्यामा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्यामा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गौरीgaurī (fair one; name)
गौरी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कान्ताkāntā (beloved; name)
कान्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकान्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इतिthus; as
इति:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
उच्यतेis called; is said
उच्यते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive sense)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: One substance may bear many names; discern the underlying referent beyond linguistic variation.

Vedantic Theme: Nāma-rūpa viveka (practical): many names, one functional entity in empirical dealings.

Application: When encountering gandharasa/sarjarasa/priyaṅgu under variant names (phalinī, śyāmā, gaurī, kāntā), treat them as the same dravya in context; verify by characteristics.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.204 synonym series (dravya-nāma-paryāya)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse preserves traditional synonymy so practitioners can correctly identify the same herb across regions and lineages, reducing confusion in ritual, medicinal, and textual usage.

It shows the Purana also functions as a practical compendium—recording names of plants/resins used in traditional practices—alongside its better-known teachings on death rites and ethics.

When studying or using Sanskrit sources on herbs, cross-check synonyms (e.g., Sarja/Sarjarasa) to avoid misidentification and to align modern botanical/ayurvedic references with the text.