Shloka 6

Oṣadhi-nāma-nirdeśa: Paryāya (Synonyms) of Herbs, Minerals, and Classical Measures

वृश्चिका त्र्यमृता काली विषघ्नी सर्पदंष्ट्रिका / मर्कटी चात्मगुप्ता स्यादार्षेयी कपिकच्छुका

vṛścikā tryamṛtā kālī viṣaghnī sarpadaṃṣṭrikā / markaṭī cātmaguptā syādārṣeyī kapikacchukā

वृश्चिका ‘त्र्यमृता’ ‘काली’ ‘विषघ्नी’ ‘सर्पदंष्ट्रिका’ इति च। ‘मर्कटी’ ‘आत्मगुप्ता’ ‘आर्षेयी’ ‘कपिकच्छुका’ इति च कथ्यते॥

वृश्चिकाVṛścikā (plant)
वृश्चिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृश्चिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
त्र्यमृताTryamṛtā ("three-nectar" plant)
त्र्यमृता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + अमृता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः अमृताः/त्रि-अमृता) औषधिनाम
कालीKālī (plant)
काली:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
विषघ्नीViṣaghnī (poison-destroying plant)
विषघ्नी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष + घ्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (विषं हन्ति इति/विष-घ्नी)
सर्पदंष्ट्रिकाSarpadaṃṣṭrikā ("snake-tooth" plant)
सर्पदंष्ट्रिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्प + दंष्ट्रिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्पस्य दंष्ट्रिका)
मर्कटीMarkaṭī (plant)
मर्कटी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्कटी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
आत्मगुप्ताĀtmaguptā (plant)
आत्मगुप्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् + गुप्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (आत्मानं गुप्नाति/आत्म-गुप्ता) औषधिनाम
स्यात्is/should be (called)
स्यात्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आर्षेयीĀrṣeyī (plant)
आर्षेयी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआर्षेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
कपिकच्छुकाKapikacchukā ("monkey-itch" plant)
कपिकच्छुका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि + कच्छुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कपेः कच्छुका)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Names encode observed efficacy (e.g., ‘Viṣaghnī’), guiding correct therapeutic choice.

Vedantic Theme: Guṇa-karma-based designation within vyavahāra; knowledge aligns action with purpose.

Application: Recognize Vṛścikā as identical with Tryamṛtā/Kālī/Viṣaghnī/Sarpadaṃṣṭrikā/Markaṭī/Ātmaguptā/Ārṣeyī/Kapikacchukā when sourcing or interpreting recipes.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.204 (synonyms; Vṛścikā/Ātmaguptā/Kapikacchukā set)

G
Garuda
V
Vishnu

FAQs

This verse preserves traditional synonymy so the same medicinal plant can be correctly identified across regions, lineages, and therapeutic contexts.

It shows the text’s encyclopedic scope: alongside dharma and post-death narratives, it also transmits practical knowledge such as herbal identification and antidotal properties (viṣaghnī).

Use it as a cross-reference list when reading Ayurvedic nighaṇṭus or traditional commentaries, helping avoid confusion between regional plant names—especially for herbs described as antidotal.