Shloka 41

Bhaiṣajya-yogas: Digestive Modakas, Vāta-Śamana Oils, Karṇa-Roga Tailas, Kuṣṭha/Śvitra Applications, Vraṇa-Cikitsā, and Medhya Preparations

फेनी रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनः शिला / एषां वर्तिर्हन्ति काचं तिमिरं पटलं तथा

phenī rasāñjanaṃ kṣaudraṃ viḍaṅgāni manaḥ śilā / eṣāṃ vartirhanti kācaṃ timiraṃ paṭalaṃ tathā

फेनी रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनःशिला। एषां वर्तिः काचं तिमिरं पटलं च नाशयति॥

फेनीphenī (a medicinal substance)
फेनी:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootफेनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
रसाञ्जनम्rasāñjana (collyrium)
रसाञ्जनम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक) + अञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः: रसस्य अञ्जनम् (collyrium prepared from juice)
क्षौद्रम्honey
क्षौद्रम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootक्षौद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
विडङ्गानिviḍaṅga (embelia)
विडङ्गानि:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootविडङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
मनःशिलाmanaḥśilā (realgar)
मनःशिला:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootमनःशिला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः: मनसः शिला (realgar)
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
वर्तिःa wick/collyrium-stick
वर्तिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootवर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
हन्तिdestroys/removes
हन्ति:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपदम्
काचम्cataract/opacity
काचम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootकाच (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
तिमिरम्darkness (eye-disease)
तिमिरम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतिमिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
पटलम्film/veil (on the eye)
पटलम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootपटल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
तथाalso/likewise
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयार्थक अव्यय (adverb: 'thus/also')

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Properly prepared anjana (collyrium) can remove ocular obstructions (kāca/timira/paṭala).

Vedantic Theme: Removal of ‘veil’ as an analogue to removing avidyā—clarity arises when coverings are dissolved (metaphoric resonance).

Application: Prepare a varti/anjana from phenī, rasāñjana, kṣaudra (honey), viḍaṅga, and manaḥśilā; apply as directed by an expert.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.192 (netra/anjana formulations)

G
Garuda

FAQs

It prescribes an eye-application (vartī/collyrium) made from phenī, rasāñjana, honey, viḍaṅga, and manaḥśilā to remove cataract (kāca), dimness (timira), and ocular film (paṭala).

This verse is practical life guidance: it records a medicinal formulation (Ayurveda-style) for eye ailments, showing that the Garuda Purana also includes health and remedial teachings alongside its famous afterlife narratives.

It highlights the tradition of preventive and therapeutic care; however, because ingredients like manaḥśilā (realgar) can be toxic, one should treat this as historical medical knowledge and consult qualified medical/Ayurvedic experts rather than self-administering.