Shloka 23

Strīroga–Prasūti–Bāla Cikitsā, Viṣa-haraṇa, Rasāyana, Ṛtucaryā, Pañcakarma-saṅgraha

सिन्दूत्यरार्कराशुण्ठीकणामधुगुडैः क्रमात् / वर्षादिष्वभया सेव्या रसायनगुणौषिणा

sindūtyarārkarāśuṇṭhīkaṇāmadhuguḍaiḥ kramāt / varṣādiṣvabhayā sevyā rasāyanaguṇauṣiṇā

सिन्दूत्यार्कराशुण्ठीकणामधुगुडैः क्रमशः सेवितैः वर्षादिषु ऋतुषु अभया (हरीतकी) सेवन्या; सा उष्णा रसायनगुणयुक्ता पुनर्यौवनकरी।

सिन्दूतीsindūtī (a medicinal plant)
सिन्दूती:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसिन्दूती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (समाहार-गणना-प्रयोगे)
अरार्कarārka (a medicinal plant)
अरार्क:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअरार्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (समाहार-गणना-प्रयोगे)
राशुण्ठीdry ginger (rā-śuṇṭhī)
राशुण्ठी:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootराशुण्ठी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (समाहार-गणना-प्रयोगे)
कणाlong pepper (kaṇā/pippalī)
कणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (समाहार-गणना-प्रयोगे)
मधुhoney
मधु:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (समाहार-गणना-प्रयोगे)
गुडैःwith jaggery
गुडैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगुड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
क्रमात्in order; successively
क्रमात्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
वर्षादिषुin the rainy season etc. (in seasons such as the rains)
वर्षादिषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; समासः—वर्षादि (आदि-समास/तत्पुरुष-प्रायः)
अभयाabhayā (harītakī)
अभया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअभया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्तृ/विधेय), एकवचन
सेव्याshould be used/consumed
सेव्या:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) + य (कृत्)
Formभाव्य/विधेय-विशेषण; कृदन्त (तव्यत्-प्रत्यय, ‘सेवितव्या’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रसायनगुणौषिणाby/with a medicine having rejuvenative qualities
रसायनगुणौषिणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootरसायन + गुण + औषि(औषधि) (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे), तृतीया (करण), एकवचन; समासः—रसायन-गुण-औषि (तत्पुरुष)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Vata

Concept: Preservation of the body through disciplined seasonal rasāyana supports longevity and capacity for righteous living.

Vedantic Theme: Śarīra as an instrument (sādhana) for puruṣārthas; balance of guṇas via right regimen.

Application: Follow rainy-season onward (varṣādi) warming rasāyana: take the listed adjuncts in sequence and use harītakī appropriately to maintain digestion and vitality.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.172 (rasāyana/auṣadha section; adjacent verses on fever, longevity, and tonics)

G
Garuda
V
Vishnu

FAQs

Here abhayā is recommended as a seasonal rasāyana, implying it supports longevity and resilience when used with appropriate supportive ingredients.

The verse is medical rather than eschatological; it supports dharma indirectly by maintaining bodily strength and clarity needed for disciplined life and rites.

Adopt season-appropriate routines and avoid one-size-fits-all supplements; if using classical herbs like harītakī, do so under Ayurvedic supervision.