Shloka 37

Anupāna and the Doṣa-Effects of Foods, Waters, Dairy, Oils, and Preparations

रौच्यमग्निकरं रूक्षं कफघ्नंलघु नैर्झरम् / दीपनं पित्तलं कौपमौद्भिदं पित्तनाशनम्

raucyamagnikaraṃ rūkṣaṃ kaphaghnaṃlaghu nairjharam / dīpanaṃ pittalaṃ kaupamaudbhidaṃ pittanāśanam

नैर्झरं जलं रुच्यं दीपनमग्निकरं रूक्षं कफघ्नं लघु च। कूपोदकं दीपनं पित्तलं भवति; औद्भिदं जलं पित्तनाशनमिति कथ्यते।

रौच्यम्pleasant/tasty, agreeable
रौच्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरौच्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (neuter, nominative/accusative singular; adjective)
अग्निकरम्kindling digestion (fire-producing)
अग्निकरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अग्नेः करः = producing digestive fire)
रूक्षम्dry
रूक्षम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरूक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम्
कफघ्नम्destroying kapha
कफघ्नम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकफ (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कफं हन्ति)
लघुlight (easy to digest)
लघु:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम्
नैर्झरम्from a spring/stream
नैर्झरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनैर्झर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (spring/stream-origin)
दीपनम्appetizing, kindling digestion
दीपनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीपन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (appetizing/digestive-stimulating)
पित्तलम्increasing pitta
पित्तलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपित्तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (pitta-increasing)
कौपम्from a well
कौपम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकौप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (well-water related)
औद्भिदम्earth-born/subterranean
औद्भिदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootऔद्भिद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (arising from the earth; subterranean)
पित्तनाशनम्destroying pitta
पित्तनाशनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपित्त (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पित्तस्य नाशनम्)

Lord Vishnu (in discourse to Garuda)

Dosha: Kapha/Pitta

Concept: Right choice of water according to its source and its effect on agni and doṣas.

Vedantic Theme: Sharira as an instrument for dharma-sādhana; maintaining sattvic equilibrium supports higher pursuits.

Application: Choose spring-water for lightness and kapha reduction; use well-water cautiously if pitta is high; prefer natural upwelling water when pitta aggravation is present.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.169.38-41 (continuation of dravya-guṇa: water and milk qualities)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

The verse praises spring-water as light and kapha-reducing while strengthening digestive fire, indicating its suitability for sluggish digestion and heaviness.

It focuses on bodily and dietary regulation rather than afterlife geography; in the Purana’s broader frame, such regulation supports sattva, purity, and readiness for rites that affect post-death welfare.

Match water type to symptoms: use lighter, cleaner sources when kapha is high; if prone to heat/acidity (pitta), avoid overly heating waters and prefer cooling, non-irritating sources—always ensuring safety and potability.